‘Als liefde het enige medicijn is’
Suzanne van der Laan

Dit ontroerende boek is geschreven als een tijdsdocument – een verslag van een enorm hectische levensperiode. Alles speelt zich af in 2016 en 2017. Suzanne’s ex-man overlijdt in 2016. Haar huidige man moet naar het ziekenhuis en wordt zwaar depressief. Hun jongste zoon Sylvan, vijf en half, krijgt plotseling loopproblemen en trekkingen in zijn nek. Orthopedisch onderzoek levert niets op. Later dat jaar blijkt Sylvan metachromatische leukodystrofie (MLD) te hebben, een zeldzame ziekte, waaraan hij volgens de artsen binnen enkele jaren zal sterven. Medisch gezien kan er wel worden behandeld, maar de ziekte is niet te genezen. Die jaren blijken in de praktijk maanden.

Het boek laat zien hoe Suzanne en haar naasten omgaan met Sylvan en welke keuzes ze maken bij behandelingen die hen worden voorgelegd.. Ze voelen de opdracht om Sylvan’s leven vreugdevol en zo comfortabel mogelijk te houden. Zonder pijn en ongemakken, zonder iets wat niet nodig is. Ze kiezen voor kwaliteit van leven, uit liefde voor het kind.

 Suzanne blijkt heel duidelijk te moeten communiceren met artsen, ziekenhuizen en instanties, zowel voor haar man als voor hun zoon, Duidelijk opkomen voor hun belangen en duidelijk verwoorden hoe het nu met hen is. De wereld van de zorg blijkt complex in elkaar te zitten en vraagt van haar veel stuurvrouwkunst om er in door te dringen. Er zijn gelukkig ook positieve voorbeelden van goede organisaties, van prettige contacten en heldere uitleg. De aanvraag via de gemeentelijke WMO over de rolstoel gaat goed en snel; aanpassingen in en om het huis verlopen moeizamer. De keuzes op het gebied van onderzoeken en behandelingen worden zichtbaar op het moment dat het ziekenhuis aangeeft dat het te laat is voor een beenmerg-transplantatie. Wat dan nu wel, wat niet?

Eerst leek Sylvan – volgens de artsen – 10 jaar te kunnen worden. In december 2016 wordt duidelijk dat hij meer last krijgt. Zijn moeder beleeft dit als een kantelpunt. Nu is er ineens sprake van een maagsonde en van een jaar levensverwachting. Haar man knapt wat op en zo kunnen ze tenminste samen overleggen welke behandelingen er nog wel en welke er  niet meer aan de orde zijn.

Op 19 april 2017 overlijdt Sylvan. Een dag eerder hebben de ouders de ‘uitvaartjuf’ gesproken. Zij legt uit, dat ze alles wat ze weten over uitvaarten moeten vergeten. Alles mag, alles kan. Zo kiezen de ouders voor heel eigen vormen bij de opbaring en het afscheid, liefdevol afgestemd op wie Sylvan was. Hij wordt opgebaard in een rieten mand op graszoden, in een tunnelkas in hun eigen tuin.

Suzanne van der Laan hoopt door dit verhaal door te geven “dat mensen zich bewust worden, dat de dood soms een schoonheid heeft die het leven niet kan bieden”.

Uitgever Brave New Books
Schrijfster: Suzanne van der Laan
ISBN:9789402178203
februari 2020

 

Voltooid leven – een boekbespreking

    De uitdrukking voltooid leven blijkt in de realiteit ‘een kluwen van onvermogen en onwil om nog langer verbinding te maken met het leven. Het staat voor verdriet over de verloren verbinding; met de wereld om hen heen, maar ook met zichzelf. Het leven gaat door, maar het levensverhaal is voortijdig gestold’. Hierbij spelen vijf thema’s in een rol:   klik hier voor het gehele artikel.

Bruggen tussen leven en dood

 

Wat gebeurt er met de ziel van iemand na zijn dood? Kan er contact met de overledene zijn? Hoe weten en beoefenen we dat? Voor de antroposofisch georiënteerde psycholoog Iris Paxino zijn dit geen vragen meer. Zij beschrijft niet alleen, in talrijke bijzonderheden, de sferen waar de ziel na de dood doorheen gaat, maar vertelt ook aangrijpende ‘na-de-dood-ervaringen’ van dierbare overledenen met wie zij contact heeft kunnen leggen.

Nadat zij in haar boek het stervensproces, het ogenblik van de dood en de moeilijkheden op de drempelovergang heeft beschreven, leidt ze ons de periode in, die we direct na de dood doorbrengen in de etherwereld. Zij doet dit door ervaringen van anderen in de etherwereld weer te geven en door levendige beschrijvingen, zoals deze van de ‘terugblik op het eigen leven’: “De totale indruk van het eigen leven die je als toeschouwer en tegelijk als acteur beleeft en waardoor je direct de betekenis van de eigen daden en bedoelingen waarneemt, geeft iedereen die dit meemaakt een verbijsterend diep inzicht. De overledene ziet zich hier geconfronteerd met alle facetten van het leven dat achter hem ligt, waarin niets vergoelijkt of vervalst is. Alle illusie en versluiering, alle maskeringen en onoprechtheid vallen weg, zonder mitsen en maren. Het onderscheiden tussen ‘goed’ en ‘verkeerd’ voltrekt zich niet door een van buitenaf gegeven oordeel, je beleeft en beoordeelt zelf de gebeurtenissen van je leven. Het mooie en het goede wordt beleefd als lichtvolle vreugde, het kwade wordt als een bedrukkende, beschamende of beangstigende last gevoeld.”

De doorgang van de ziel van de etherwereld naar de astrale wereld kan door allerlei factoren belemmerd worden. Van bijzondere kwaliteit is het hoofdstuk ‘Gevangen tussen de werelden’ waarin Iris Paxino deze overgang beschrijft. Zo gaat zij onder meer in op de inname van medicatie die het bewustzijn veranderen, verslavingen, chemotherapie, nabestaanden die de overledene ‘vasthouden’, materialistische en atheïstische overtuigingen, angst voor de dood en zelfmoord. Het hoofdstuk over de ontmoeting met het wezen van Christus sluit hierop aan. Deze ontmoeting biedt ook de bedding voor de doorgang door de astrale wereld en het devachan, waaraan meerdere hoofdstukken zijn gewijd. Het boek sluit af met teksten over het leren waarnemen van overledenen en de scholingsweg die men daartoe kan volgen. Brücken zwischen Leben und Tod is een boek dat eraan kan bijdragen dat de wereld van de overledenen voor meer mensen kenbaar en beleefbaar wordt.

Het voorwoord is geschreven door een bestuurslid van Stichting Wederzijds.

De Nederlandse uitgave is verschenen, klik hier.

 

Opengaande vergezichten

Margarete van den Brink

Als mensen met wie we nauw verbonden zijn sterven, kan hun weg naar de dood ons belangrijke inzichten geven. Aan hen ervaren wij dat in ons geestelijke krachten leven die de gebrekkig wordende lichamelijkheid overstijgen en innerlijke wijsheid en liefde creëren. De blik en het bewustzijn verruimen zich naar een andere werkelijkheid die na de dood verder opengaat. Aan de hand van waargebeurde levenssituaties en kennis vanuit de geestes-wetenschap, laat de auteur zien hoe een dergelijk proces zich voltrekt en hoe anderen daarbij behulpzaam kunnen zijn. Naast mooie en ontroerende levensverhalen worden ook praktische inzichten gegeven die zowel in de professionele als in de persoonlijke levens-sfeer gebruikt kunnen worden bij het begeleiden van mensen die gaan sterven.
Dit boek sluit direct aan bij het veelgelezen boek dat Margarete van den Brink eerder samen met Hans Stolp schreef: Omgaan met gestorvenen. Leven voorbij de dood (Uitgeverij Ankh-Hermes).

Opengaande vergezichten is in herdruk uitgegeven bij uitgeverij Nearchus
ISBN 9789492326225 

Het leven beschermen

Geneeskundige ethiek en hulp bij zelfdoding
Peter Selg en Sergej Prokofieff

”Het leven beschermen’ is tot stand gekomen n.a.v. de ontwikkelingen in Zwitserland rond ‘hulp bij zelfdoding’
Wie zich bezighoudt met deze thematiek, ziet de maatschappelijke acceptatie, ook in Nederland, toenemen om mensenlevens kunstmatig te (laten) beëindigen. Allerlei motieven, gedachten en veronderstellingen kunnen daarbij een rol spelen.

De arts en psychiater Peter Selg beschrijft het uitgangspunt van de antroposofische geneeskunde: de inzet voor het leven en de levenskrachten van de individuele mens in zijn levensloop. Behandeling is altijd gericht op genezing. Een antroposofisch arts kan medicijnen inzetten die positief werken op de levenskrachten en tegelijk het lijden verzachten, met behoud van het bewustzijn. Bewustzijn is van groot belang bij het sterven, ook voor het leven nà de dood. Een aspect dat in de maatschappelijke discussie meer aandacht verdient.

Sergej Prokofieff bespreekt de artsen-eed van Hippokrates in het kader van door de arts te verlenen euthanasie. Ook de achtergronden en gevolgen van zelfdoding komen helder vanuit zijn antroposofische visie naar voren. Zelfdoding lijkt een vrije daad, euthanasie een vrije keuze, maar is dat zo?

De Nederlandse vertaling is van Hylke Brandts Buys.
Uitgave van Nearchus, ISBN 978-94-92326-28-7 U kunt het boekje zo bestellen: klik hier.

Beeldende begeleiding in de laatste levensfase

Als woorden tekortschieten
auteur: Karin Brandt

In november 2018 verscheen bij uitgeverij  Pumbo een inspirerend en praktisch boek over de begeleiding van stervenden met beeldende therapie: “Beeldende begeleiding in de laatste levensfase” (ISBN 9789082913408)

Meer hierover kunt u lezen op de website van Karin Brandt (klik hier).
Daar zijn ook allerlei video’s te zien over deze vorm van begeleiding van mensen kort voor hun sterven.

Een preview van het boek (PDF) vindt u hier.

Eindeloos bewustzijn

Het boek van de bekende cardioloog Pim van Lommel hoeven we nauwelijks meer onder de aandacht te brengen.  Niettemin is het fascinerend hem uitgebreid te horen spreken over het ontstaan van zijn boek en over de verschijnselen en ervaringen die met een bijna doodervaring (of liever korte doodervaring) gepaard gaan.

Hoewel de beeldkwaliteit van deze opname, destijds uit het VPRO programma ‘boeken’ niet optimaal is, is het de moeite waard de drie delen waaruit het interview met Wim Brands bestaat, te bekijken. Klik hier voor het eerste deel van het gesprek.

Van goede beeldkwaliteit is deze opname wel: Pauw & Witteman in gesprek met Machteld Blikman over haar ervaring (klik hier).

Loslaten
Nelson Mandela

Om los te laten is liefde nodig.

Loslaten betekent niet dat het me niet meer uitmaakt,

het betekent dat ik het niet voor iemand anders kan oplossen of doen.

Loslaten betekent niet mijzelf afsluiten,

het is het besef dat ik de ander ruimte geef.

Loslaten is niet het onmogelijk maken,

maar het toestaan om te leren van menselijke consequenties.

Loslaten is machteloosheid toegeven,

hetgeen betekent dat het resultaat niet van mij afhankelijk is.

Loslaten is niet proberen om een ander te veranderen

of hem de schuld geven.

Het is het beste van mijzelf proberen te maken.

Loslaten is niet zorgen voor, maar geven om.

Loslaten is niet oordelen, maar de ander toestaan mens te zijn.

Loslaten betekent niet in het middelpunt staan en alles beheersen,

maar anderen toestaan hun eigen weg te gaan.

Loslaten betekent niet treiteren, schelden of ruzie maken,

maar zoeken naar eigen tekortkomingen en die verbeteren.

Loslaten is niet ontkennen, maar aanvaarden.

Loslaten betekent niet alles naar eigen hand zetten,

maar elke dag nemen zoals die komt

en er mezelf gelukkig mee prijzen.

Loslaten is niet iedereen bekritiseren en bedisselen,

maar proberen te worden wat ik droom te zijn.

Loslaten is niet spijt hebben van het verleden,

maar erdoor groeien en leven in het hier en nu.

Loslaten is minder vrezen en meer beminnen.

 

Tekst toegeschreven aan
Nelson Mandela

een nacht in het hospice

Op kamer 2 lag een stille, teruggetrokken vrouw. Ze was niet zo makkelijk te benaderen. De gordijnen en de deur moesten dicht, ook overdag. De donkere stemming van de ruimte leek ook in haarzelf aanwezig, men kwam niet zo maar binnenlopen. Mevrouw belde veelvuldig, maar er kon weinig meer worden gedaan dan haar anders leggen en haar kussen opschudden.

Die nacht zei mijn collega, toen de bel van kamer 2 ging: ‘Deze mevrouw is voor jou vannacht’. Verwonderd over deze opmerking ging ik erheen. Ook nu kon ik haar alleen maar draaien. Daarna ging elke keer opnieuw de bel. Steeds voelde ik die donkere sfeer, voelde dat het haar eigenlijk om iets anders ging. Maar wat? Ik knoopte een gesprek aan over haar leven, daardoor kan soms een opening ontstaan. Ze antwoordde zonder terughoudendheid, en als ze door de slaap enigszins was overmand, ging ik weg om vervolgens na tien minuten weer geroepen te worden. Dan vervolgde ik het gesprek – maar, wilde ze het eigenlijk wel daarover hebben? Was het misschien de religieuze kant van haar leven?

Na een paar keer aarzelen vroeg ik: ‘Bent u gelovig?’ Meteen ging het nog maar één kant op, die van het christelijke geloof, hoe zij dit in haar leven in haar eentje had moeten dragen en verwerken, hoe zij er nù over dacht, zo op de drempel van de overgang. Over vertrouwen en over haar ideeën over wat er na haar dood zou komen. Het gesprek was rijk aan beelden. Het leek of er in het donker een kaarsje ging branden. Mevrouw viel in slaap en belde de hele nacht niet meer.

Een paar dagen later las ik in de rapportage dat ze rustig en stil was overleden.

1 2 3 4 6