Beeldende begeleiding in de laatste levensfase

Geplaatst in: boeken, inspiratie, uitgelicht | 0

Als woorden tekortschieten
auteur: Karin Brandt

In november 2018 verscheen bij uitgeverij  Pumbo een inspirerend en praktisch boek over de begeleiding van stervenden met beeldende therapie: “Beeldende begeleiding in de laatste levensfase” (ISBN 9789082913408)

Meer hierover kunt u lezen op de website van Karin Brandt (klik hier).
Daar zijn ook allerlei video’s te zien over deze vorm van begeleiding van mensen kort voor hun sterven.

Een preview van het boek (PDF) vindt u hier.

Voltooid leven
over leven en willen sterven

Els van Wijngaarden

Geplaatst in: boeken, inspiratie | 0

In Voltooid leven spreekt Els van Wijngaarden met ouderen die hun leven ‘voltooid’ achten. Hoewel ze niet terminaal of psychiatrisch ziek zijn, lijden ze aan het leven en hebben het gevoel dat ze domweg zitten te wachten op de dood. De oorzaken zijn uiteenlopend: soms lukt het hen niet meer om echt verbinding te maken met de personen om hen heen, alsof ze door een omgekeerde verrekijken naar de wereld kijken. Sommigen voelen zich uitgerangeerd: het leven gaat door, maar zij staan aan de zijlijn. Anderen zijn vooral bang hun onafhankelijkheid te verliezen. Er zit voor hen maar één ding op: de controle terugpakken. Het zelfverkozen levenseinde als vlucht vooruit.

Van Wijngaarden sprak uitvoerig met hen over herinneringen, spijt en tevredenheid, twijfels, hoop, tragiek en dilemma’s – en over hun wens om te sterven. In dit boek stelt ze vragen die horen tot de meest elementaire van ons bestaan: Wat is een goed leven, en wanneer is het voltooid? En hoe gaan we, individueel en als samenleving, o met ouderdom en de dood?

Els van Wijngaarden is als docent en onderzoeker verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek. Daar is zij eind 2016 gepromoveerd op ‘de ervaringswereld van het voltooide leven’. Haar onderzoek is uniek: wereldwijd is zij de eerste wetenschapper die ouderen zo indringend over dit onderwerp heeft bevraagd. Haar onderzoek werd in mei 2017 bekroond met een Dissertatieprijs van de Stichting Praemium Erasmianum.

 

Uitgeverij Atlas contact

ISBN 978 90 450 3304 4

Heleen de Weger
Vlinder op mijn hand – etappes uit het rouwproces van een moeder

“Wij krijgen de tijd om te leren om niet te sterven met de dood.”

In dit bijzondere boekje worden we deelgenoot van het proces dat Heleen de Weger als moeder doormaakte, na de diagnose van de ontwrichtende ziekte van haar zoon. Als uitlaatklep heeft ze haar ervaringen voor zichzelf opgeschreven om “haar hoofd boven water te kunnen houden”. Die impressies heeft ze na zijn overlijden opgepakt en aangevuld.

Heleen beschrijft het hele proces vanuit haar innerlijk beleven. Heel helder kijkt ze naar zichzelf en naar haar eigen worsteling om te doen wat nodig is. En ze beschrijft het met warmte en liefde.

Het blijft onverdraaglijk voor haar om te zien hoe haar zoon zich, door zijn ziekte, steeds verder terugtrekt uit zijn lichaam. De ziekte blijkt ongeneeslijk en progressief. Na die diagnose sterft de moeder in haar de eerste dood en beseft dat ze deze situatie alleen kan overleven, als ze de mens in zichzelf laat opstaan. Zo kan ze haar zoon helpen te leven.

De bijzondere eigenheid van haar zoon kan ze zien en respecteren. Ze beschrijft hem als een zonnig mens, altijd stralend en positief, met een bijzondere opmerkingsgave. Hij kan genieten van kleine dingen. Samen beleven ze de situaties waarin ze door het achteruitgaan van lichaamsfuncties terecht komen en samen zien ze kans er toch op een positieve manier mee om te gaan.

Zo heeft ze haar ervaringen, in woorden gevangen, als boek de wereld in laten gaan, om ze te delen met mensen die ook zo’n buitengewone weg te gaan hebben.

Een indrukwekkend, warm en liefdevol boek.

Uitg. Free Musketeers, 2012,  ISBN 97890484-2362-0

Boeken- en literatuurlijst 2018

Geplaatst in: boeken, inspiratie | 0
U kunt zoeken in onderstaande rubrieken:
Gezondheid en ziekte
Ouderdom en stervensbegeleiding
Bijna-dood-ervaringen
Sterven
Het moment van sterven, stervenshoroscoop
Wat gebeurt er na het sterven?
Zingeving en troost
Gezichtspunten rond euthanasie
Gezichtspunten rond orgaandonatie
Zelfdoding
Omgaan met gestorvene
Rouwen
Het leven tussen dood en nieuwe geboorte
Geboorte en sterven van kinderen
Kinderen en sterven
Kinder- en prentenboeken
Algemeen
Uit het verzameld werk van Rudolf Steiner (Duitstalig)

(een * achter de titel: in bibliotheek of antiquarisch te vinden)

Algemeen
  • Arie Boogert: “Onze doden” – Rudolf Steiner over het omgaan met dood en sterven / Christofoor*
  •  Arie Boogert: “Altijd scheiding, altijd weer begroeten ” – Over het sacrament van de stervenswijding in de Christengemeenschap / Christofoor*
  •  Myriam Driesens: “Rondom het sterven” – brede informatie rondom het sterven, de stervenscultuur vanuit de Christengemeenschap, de sacramenten en ritualen / Christofoor 2016
  •  Michael Debus en Gundhild Kacer-Bock: “Handelingen rond het sterven” – De antroposofische stervenscultuur, sacramenten van de Christengemeenschap en vragen rond sterven en uitvaart vanuit de praktijk toegelicht *
  •  Friedrich Husemann: “Het gezicht van de dood” – De dood in het bewustzijn van vroegere tijden; de dood in het licht van de geesteswetenschap, de ouder wordende mens, het levenspanorama, reïncarnatie en levenslot / Christofoor*
  •  Monique Mortier: “Keuzes voor het sterven” – Bruna
  •  Gerhard Reisch: “A book of the Dead” – meditatieve spreuken en afbeeldingen, in meerdere talen, o.a. Nederlands / Gerhard Reisch Foundation post@gerhardreisch.com
  • Rudolf Steiner: GA 9 “Theosofie” – pag. 90 – 130 / Vrij Geestesleven Rudolf Steiner: “De wereld van de gestorvenen” / Vrij Geestesleven
  • Bert Voorhoeve: “Op doorreis naar jezelf” – Waar kom ik vandaan, waar ga ik naar heen? Sprookjesbeelden, spreuken, citaten, liedjes, verhalen en ervaringen / Christofoor
  • Bert Voorhoeve: “Verhalen en sprookjes op de grens van leven en dood” – Zeventig verhalen en sprookjes uit verschillende culturen die stervenden en nabestaanden kunnen troosten / Christofoor
  • Flensburger Heft 11: “Uber Tod und Sterben”
  • Flensburger Heft 59: “Umgang mit dem Sterben”
  • Flensburger Sonderheft 18: “Erfahrungen im Umgang mit Tod und Sterben” / Flensburger Hefte
Gezondheid en ziekte
  • Joop van Dam: “Innerlijke bronnen van de gezondheid” / Pentagon
  • Michaela Glöckler: “De oerbronnen van de gezondheid – salutogenese”, Gezichtspunten 33 / Centrum sociale gezondheidszorg: www.gezichtspunten.nl
  • Rudolf Steiner: “Lijden”, oorsprong en zin – uit GA 55 en 107 / Pentagon.
  • Rudolf Steiner: “De wereld van de zintuigen en de wereld van de geest” – Vijfde voordracht, eerste deel; De techniek van het Karma, GA 134 / Zevenster.
  • Floris Reitsma: “Levensloop en lotsbestemming – gezichtspunten voor de terugblik op de levensloop” / Christofoor
Ouderdom en stervensbegeleiding
  • Margarete van den Brink: “Opengaande vergezichten” / Ankh Hermes
  • Lidwien van Geffen: “Het lijden omarmd” – ontmoetingen met verpleeghuisbewoners / Christofoor
  • Marko van Gerven en Christina van Tellingen: “Dementie en ik” / Louis Bolk, Kolisko
  • Norbert Glas: “Ouderdom” – licht in de laatste levensfase / Vrij Geestesleven (antiquarisch)
  • Judith von Halle: “Het ziektebeeld dementie” / Cichorei
  • Ursula Hausen: “Den Tod als Freund erleben lernen, Begeitung im Sterben und darüber hinaus / Urachhaus
  • Carlo Leget: “Ruimte om te sterven” – over spirituele zorg in de laatste levensfase / Lannoo
  • Carlo Leget: “Van levenskunst tot stervenskunst” – over spiritualiteit in de palliatieve zorg / Lannoo
  • Floris Reitsma:”Levensloop en lotsbestemming” – gezichtspunten voor de terugblik op de levensloop / Christofoor
  • Jan Pieter van der Steen: “Dementie, achtergronden en praktijkervaringen” / Christofoor
  • Rudolf Steiner: “Ouderdom, een vruchtbaar perspectief” – samengesteld uit diverse GA-nummers door Arie Boogert / Christofoor
  • Hans Stolp: “De verborgen zin van dementie” / VBK media
  • Hans Stolp: “Stervensbegeleiding in een nieuwe tijd” / Ankh Hermes
  • Markus Treichler: “Den Sinn des Todes Fassen – Mut zur Begleitung Sterbender” / Urachhaus
  • Anne-Mei The, Cilia Linssen: “In gesprek met de palliatieve patiënt, een werkboek” / Ako
  • A.J. Welman: “Ouder worden”, de kunst van het loslaten / Uitgeverij Vrij Geestesleven
  • Renée Zeylmans: “Stervensbegeleiding, een wederzijds proces” – Een handreiking / Christofoor
  • Renée Zeylmans: “Stervensbegeleiding” – Gezichtspunt nr. 27 / bestellen bij Centrum Sociale Gezondheidszorg: www.gezichtspunten.nl
Bijna-dood-ervaringen
  • Eben Alexander: “Na dit leven” – een neurochirurg over zijn bijna-dood-ervaring / Bruna
  • Eben Alexander: “De hemel in kaart” / Bruna
  • Angie Fenimore: “De duisternis voorbij – op de drempel van de hel, de andere bijna-dood-ervaring” / Bruna
  • Pim van Lommel: “Eindeloos bewustzijn” / Ten Have
  • Raymond Moody: “De tunnel en het licht” / Bruna
  • George Ritchie: “Terugkeer uit de dood” – de eerste mens die naar buiten kwam met zijn bijzondere bijna- dood-ervaringen / Christofoor
  • Hans Stolp “Bij nader inzien” – over de bijna-doodervaring “/ Ten Have
  • Jill Bolte Taylor: “Onverwacht inzicht, het persoonlijke verhaal van een neurologe over haar hersenbloeding” / Kosmos
Sterven
  • Mitch Albom: “Mijn dinsdagen met Morrie” – gesprekken met een ALS-patiënt / Bruna
  • Gijsbert van Es: “Het laatste woord” – gesprekken met stervenden / NRC
  • Hans Stolp: “Wat gebeurt er als je dood gaat?” / Ankh Hermes
  • Elisabeth Kübler-Ross: “Lessen voor levenden” – fasen in het sterfproces / Ambo
Het moment van sterven, de sterf-horoscoop
  • Leo de la Houssaye: “Naar een nieuwe sterrenwijsheid” / Nearchus
Wat gebeurt er na het sterven?
  • Willem Glaudemans: “Boek van het eeuwige leven” / Ankh Hermes
  • Floris Reitsma: “Het leven na dit leven” / Christofoor
  • Rudolf Steiner: “Over het voorgeboortelijke leven” / Christofoor
  • Hans Stolp: “Wat gebeurt er als je dood gaat?”
  • Renée Zeylmans: “Na de dood, hoe bereiden wij ons voor op het sterven?” / Nearchus
Zingeving en troost
  • Claire vanden Abbeele: “Als ik troost kon zijn – over liefde en pijn” / Lannoo
  • Viktor Frankl: De zin van het bestaan / Donker
  • Margje Koster: “Waarom ik? – aidspatiënten over zichzelf en hun leven” / Christofoor
  • Rudolf Steiner: “Door de poort van de dood – teksten en meditaties” / Vrij Geestesleven
  • Morrie Schwarz: “Levenslessen” / Anthos
  • Toon Tellegen: ”Maar niet uit het hart – dierenverhalen over afscheid” / Querido
  • Toon Tellegen: “Een hart onder de riem – dierenverhalen vol troost” / Querido
  • Jan Saal :”Zingeving in de laatste levensfase” – Gezichtspunten 40 / bestellen bij Centrum Sociale Gezondheidszorg: www.gezichtspunten.nl
  • Bert Voorhoeve: “Verhalen en sprookjes op de grens van leven en dood” – Zeventig verhalen en sprookjes uit verschillende culturen die stervenden en nabestaanden kunnen troosten / Christofoor.
Gezichtspunten rond euthanasie
  • Siegwart Knijpenga e.a.: “Stilstaan bij sterven” / zes bijdragen rond een verwaarloosd thema in het euthanasiedebat / Christofoor
  • Sergej Prokofieff en Peter Selg: “Das Leben schützen, ärztliche Ethik und Suizidhilfe” / VAG
  • Jaap van de Weg: “Euthanasie en versterven: hoe ga je de drempel over? ” / verslag Stichting Wederzijds
    14 november 2009 , zie www.wederzijds-stervenscultuur.nl onder archief – verslagen van studiedagen
Gezichtspunten rondom orgaantransplantatie
  • Matthijs Chavannes: “Orgaantransplantatie en –donatie” – een spirituele visie / Pentagon
  • Ger Lodewick: “Wat je over orgaantransplantatie zou moeten weten’ / Succesboeken.nl
  • Elisabeth Wellendorf: “Leven met het hart van een ander” – de psychische gevolgen van orgaantransplantatie / ed. Christofoor
  • Hans Stolp: ‘Orgaandonatie – Waarom wel, waarom niet?’/ – AnkhHermes
Zelfdoding
  • Doris Deverell: “Ik hielp mijn gestorven zoon” – begeleiding door voorlezen / Vrij Geestesleven
  • Riet Fiddelaers-Jaspers: “Afscheid nemen – Waarom doet iemand dat? ” – Kinderen en jongeren als nabestaanden van zelfdoding / Ten Have, Kampen
  • Maria von Nagy: “Voorbij de vertwijfeling” – geesteswetenschappelijke gezichtspunten omtrent zelfdoding / Perun boeken
Omgaan met gestorvenen
  • Margarete van den Brink en Hans Stolp: “Omgaan met gestorvenen” / Ankh Hermes
  • Arie Boogert: “Met de doden leven” – Hoe kunnen we vanuit ons bewustzijn een brug slaan naar de gestorvenen / Christofoor
  • Friedrich Rittelmeyer: “Gemeenschap met de gestorvenen” – de wereld van de doden, een blik over het graf heen, gemeenschap met de gestorvenen, het stervensuur / Christofoor *
  • Rudolf Steiner: “Contact tussen levenden en gestorvenen” / Zevenster. Rudolf Steiner: “Leven met de doden” I en II uit GA 174b / Pentagon.
  • Rudolf Steiner: “Door de poort van de dood” – korte toegankelijke teksten en meditaties die een hulp kunnen zijn om de gestorvenen op hun weg van de aarde naar de geestelijke wereld te begeleiden / Christofoor.
  • Dagny Wegener: “Blicke in eine andere Welt – Begegnungen mit Verstorbenen und geistigen Wesen” / Freies Geistesleben
  • Renée Zeylmans: “Omgaan met gestorvenen” / Gedenkkalender
  • Renée Zeylmans: “Verbinding met gestorvenen” – het belang van wederzijdse ondersteuning
Rouwen
  • Hans Stolp: “Als een geliefde sterft” – over afscheid nemen en verdergaan/ Ankh Hermes
  • Alexander Levy: “Ik had je nog zoveel willen vragen”- over het verlies van je ouders / Het Spectrum
  • Renée Zeylmans: “Sterven, rouwen, troosten” – rouwverwerking en rouwbegeleiding / Christofoor
Het leven tussen dood en nieuwe geboorte
  • Margarete van den Brink: “Leven na de dood als weg naar een nieuwe geboorte”
  • Margarete van den Brink en Hans Stolp: “Omgaan met gestorvenen”
  • Arie Boogert: “Ons voorland” – Rudolf Steiner over het leven na dit leven / Christofoor
  • Floris Reitsma: “Leven na dit leven”, op weg naar een nieuwe incarnatie / Christofoor
  • Sigwart: “Bericht uit het leven na de dood” / Kamerling
  • Rudolf Steiner: “Aan gene zijde van geboorte en dood” – samengesteld door Arie Boogert / Christofoor.
  • Rudolf Steiner: “De bovenzinnelijke mens, het leven na de dood” (GA 231)/ Vrij Geestesleven.
  • Rudolf Steiner: “Over het voorgeboortelijke leven” uit diverse GA’ s / Christofoor.
  • Rudolf Steiner: “De dood – een andere vorm van leven” – 1e hoofdstuk, GA 182 / Vrij Geestesleven.
  • Rudolf Steiner: “De wereld van de gestorvenen” – GA 141 e.a. / Christofoor.
  • Rudolf Steiner: “Toeval, noodzaak en voorzienigheid” – Imaginatie, kennis en gebeurtenissen na de dood, uit GA 163 / Zevenster
  • Jaap van de Weg: “Levensloop – Doodsloop” – meditatieve gedichten / Christofoor
Geboorte en sterven van kinderen
  • Hilda Herklotz: “Hoe de kleine engel op aarde kwam” – prentenboek over de weg van de ziel naar de aarde / Aan de tijd
  • H. Adama van Scheltema: “Dood is niet meer dood” – ervaringen met sterven / Vrij Geestesleven
  • Arie Boogert:”Bij het sterven van kinderen” / Christofoor
  • Frederik van Eeden: “Paul’s ontwaken” / antiquarisch
  • An Mehlgarten: “De hemelpoort op een kier” – over het verlies van een kleindochter / Christofoor
  • Beate Matznetter: “Samen verder na het verlies van een kind” / Ten Have
  • Rudolf Steiner: “Over het voorgeboortelijke leven” uit diverse GA’ s / Christofoor.
  • F.P. Thomése: “Schaduwkind” / een vader probeert woorden te vinden voor zijn verdriet / Contact
Kinderen en sterven
  • Riet Fiddelaers-Jaspers: “Afscheid nemen”. Als ik er niet meer ben – Kinderen voorbereiden op het overlijden van een ouder / Ten Have, Kampen
  • Riet Fiddelaers-Jaspers: “Kinderen en de dood” en diverse andere publicaties die betrekking hebben op het rouwen van kinderen zijn te bestellen bij: In de wolken, www.in-de-wolken.nl
Kinder- en prentenboeken
  • Kristien Dieltiens: “De gouden bal” / Bruna
  • Ineke van Essen: “Ik krijg tranen in mijn ogen als ik aan je denk” / De Bonte Bever, Utrecht
  • Hilda Herklotz: “Hoe de kleine engel op aarde kwam” / Aan de tijd
  • Ronald Hermsen: “Dag Opa” / Christofoor
  • Virginia Lee: “Vlinder voor Marianne” / Lemniscaat
  • Susan Vasley: “Derk Das blijft altijd bij ons” / Lemniscaat
  • Max Velthuis: “De kikker en het vogeltje” / Leopold Amsterdam
  • Judith Viorst: “Dat is heel wat voor een kat” / Mercis Pubishing
  • Margaret Wild en Ron Brooks: “Een lange dag” / Mercis Publishing
  • Monique van der Zanden: “Pad van de regenboog” / Christofoor
  • C.S. Lewis: “Het laatste gevecht” / Ten Have (laatste deel Narnia-verhalen)
Uit het verzameld werk (GA) van Rudolf Steiner (Duitstalig)

N.B.: Op www.fnv-rs.net kunt u vrijwel alle teksten van Rudolf Steiner vinden en downloaden.

  • GA 9 “Theosophie” – (tweede gedeelte) Wiederverkörperung des Geistes und Schicksal
  • GA 13 “Geheimwissenschaft im Umriss”, tweede hoofdstuk
  • GA 55 “Die Erkenntnis des Übersinnlichen in unserer Zeit”, 5e voordracht
  • GA 60 “Antworten der Geisteswissenschaft auf die großen Fragen des Daseins”, 2e voordracht
  • GA 61 “Menschengeschichte im Lichte der Geistesforschung”, 2e voordracht
  • GA 63 “Geisteswissenschaft als Lebensgut” , 2e en 4e voordracht
  • GA 64 “Aus schicksaltragender Zeit”, 3e en 8e voordracht
  • GA 66 “Geist und Stoff, Leben und Tod”, 1e, 3e en 6e voordracht
  • GA 95 “Vor dem Tore der Theosophie”, 2e en 4e voordracht
  • GA 107 “Geisteswissenschaftliche Menschenkunde”, 14e voordracht
  • GA 120 “Offenbarungen des Karma”
  • GA 134 “Die Welt der Sinne und die Welt des Geistes”, 5e voordracht
  • GA 140 “Okkulte Untersuchungen über das Leben zwischen Tod und neuer Geburt”
  • GA 141 “Das Leben zwischen dem Tode und der neuen Geburt im Verhältnis zu den kosmischen Tatsachen”
  • GA 150 “Die Welt des geistes und ihr Hereinragen in das physische Dasein – das Einwirken der Toten in die Welt der Lebenden”
  • GA 153 “Inneres Wesen des Menschen und Leben zwischen Tod und neuer Geburt”
  • GA 157a“ “Schicksalsbildung und Leben nach dem Tode”
  • GA 159 “Das Geheimnis des Todes”
  • GA 163 “Zufall, Notwendigkeit und Vorsehung – imaginative Erkenntnis und Vorgänge nach dem Tode”
  • GA 168 “Die Verbindung zwischen Lebenden und Toten”
  • GA 174a “Mitteleuropa zwischen Ost und West“, 3e, 4e, 9e en 10e voordracht
  • GA 174b “Die geistigen Hintergründe des ersten Weltkrieges”, 4e, 5e, 12e en 14e voordracht
  • GA 179 “Geschichtliche Notwendigkeit und Freiheit – Schicksalseinwirkungen aus der Welt derToten”
  • GA 181 “Erdensterben und Weltenleben”, 3e, 4e, 7e, 8e, 10e en 12e voordracht
  • GA 182 “Der Tod als Lebenswandlung”
  • GA 227 “Initiations-Erkenntnis”, 8e, 9e en 10e voordracht
  • GA 231 “Der übersinnliche Mensch, anthroposophisch erfaßt”
  • GA 261 “Unsere Toten”

Rondom het sterven

Myriam Driesens

Geplaatst in: boeken, inspiratie | 0

In de serie “Sacramenten in de Christengemeenschap” is het derde deel van de reeks over de Sacramenten en andere cultische handelingen in de Christengemeenschap uitgekomen, gericht op de tijd rond het fysieke heengaan op aarde.
 Myriam Driesens beschrijft uitvoerig en gedetailleerd de cultische handelingen rondom het sterven, de stervensbegeleiding, waken, het leven met de gestorvene(n) en actuele vragen rondom het levenseinde. Het is gericht op mensen die nog niet veel weten over de achtergronden van de Christengemeenschap , maar ook op mensen die daarmee vertrouwder zijn.
Als eerste geeft het boekje een helder beeld van het vierledig mensbeeld, zoals in de Antroposofie door Rudolf Steiner is beschreven. Vervolgens volgen beschrijvingen over de sacramenten die rond het overlijden aan de orde kunnen zijn: het sacrament van het gesprek (biechtsacrament), de ziekencommunie en de stervingswijding.

De eerste dagen na het sterven komen aan bod, met daarbij heel praktische gezichtspunten. Ook de keuze tussen begraven of cremeren en het omgaan met de as. Verder volgen het eerste en tweede deel van de uitvaartdienst, zoals in de Christengemeenschap gepraktiseerd en de Mensenwijdingsdienst voor de gestorvene.
Bijzondere aandacht geeft het boekje aan het sterven van een kind en de daarbij gepraktiseerde ritualen van de Christengemeenschap, aan gezichtspunten over palliatieve sedatie en euthanasie en aan orgaantransplantatie. Tevens worden de afspraken met de Antroposofische Vereniging beschreven en de mogelijke rol van de Christen- gemeenschap bij het sterven van een lid van deze vereniging.

De teksten van het boekje zijn helder en zeer leesbaar, warm en objectief. Het geeft beschrijvingen van concrete situaties. Het bevat tevens enkele prachtige gedichten en spreuken.

 

Uitgever Cichorei
ISBN 9789491748516
oktober 2016

 

Orgaandonatie
waarom wel, waarom niet?

Hans Stolp

Geplaatst in: boeken, inspiratie | 0

Aan de discussie over orgaandonatie zitten vele kanten. Naast de medische aspecten uiten er nieuwe gezichtspunten op in de discussie. Zo geven ontvangers aan dat er met hun nieuwe orgaan ook herinneringen, emoties en karaktereigenschappen van de donor blijken mee te komen. Alsof de zal van de donor in hen voortleeft en zij nu twee zielen hebben. Mensen die in diep coma verkeren en ‘hersendood’ worden verklaard, sterven op de operatietafel als hun organen worden uitgenomen.
Orgaandonatie kan dus heel wat ingrijpender gevolgen hebben dan de officieel instanties ons vertellen. He wordt hoog tijd ons af te vragen: wat pleit er eigenlijk vóór orgaandonatie en wat is ertegen? Dit boek belicht aspecten van orgaandonatie die in de officiële discussie zelden of nooit aan bod komen.

Uitgave van AnkhHermes, in 2015

ISBN 9789020212365

Verbinding met gestorvenen

Renée Zeylmans

Geplaatst in: boeken, inspiratie | 0

In deze tijd hebben wij de opgave een brug te bouwen naar het geestelijke rijk waar de gestorvenen leven. Die hemel is niet ver weg, maar bevindt zich om ons heen. Onze overleden dierbaren zijn dus vlakbij ons. Het is van levensbelang om ons bewust te worden van deze omstandigheid. Alle gestorvenen hebben behoefte aan contact en ondersteuning van onze kant, maar zij zijn zelf ook in staat om ons te helpen en bij te staan.
Ook de huidige situatie in de wereld vraagt om hulp vanuit de geestelijke wereld. Doorzien we voldoende welke machten proberen ons verder te verstrikken in de eenzijdigheid van een aards, materialistisch bestaan? Zijn we voldoende in staat om de hulp van de goede geestelijke machten actief in te roepen? In dit boek probeert René Zeylmans een stukje van die brug te bouwen, door iets van de geestelijke wereld waar onze gestorvenen verblijven ‘zichtbaar’ te maken.”

 

Uitgever Cichorei
ISBN 9789491748387
november 2015

 

Leven na de dood
als weg naar een nieuwe geboorte

Margarete van den Brink

In dit kleine boekje heeft Margarete van den Brink de lezing uitgewerkt, die zij enige tijd geleden hield bij de conferentie ‘Licht op het levenseinde’. Beknopt en helder maakt zij duidelijk wat er gebeurt als je sterft en hoe het daarna verder gaat. We beleven een terugblik op ons leven, verwerken wat er gebeurd is, komen steeds verder weg te staan van het aardse leven. We krijgen op deze tocht een liefdevol geleide van een geestelijk lichtwezen. Het is een weg van loslaten, van leren en van inzichten en intenties opdoen voor een volgend leven. Dit boekje kan een gevoel van vertrouwen geven, dat het aardse leven en het leven daarna met elkaar in een groot verband staan. Dat maakt wellicht dat we ons bewuster en gerichter op ons eigen sterven kunnen voorbereiden.

 

Uitgever Nearchus
2014

 

Leef!

Laura Maaskant

Geplaatst in: boeken, inspiratie | 0

Laura Maaskant beschrijft in haar boek ‘Leef!’ (2014), hoe ze omgaat met haar ziekteproces. Op haar 15de jaar wordt er een tumor bij haar ontdekt en ze moet vele chemokuren ondergaan. Uiteindelijk wordt ze ‘schoon’ verklaard, maar in 2013 komt de tumor terug. Nu besluit ze geen behandelingen meer te ondergaan. Ze is kortgeleden 22 jaar geworden.
Wat opvalt is de heldere en waardige manier van omgang met de te verwachten fatale afloop. Haar verdriet en haar wil tot leven vinden telkens hun basis in haar keuze om er met heel haar bewustzijn dicht bij te blijven. Een verhaal waar menigeen door geïnspireerd kan raken. Door het lezen van haar boek leeft u een stukje met haar mee. Van haar boek is een theater-productie gemaakt.

 

Uitgever Ten Have
ISBN 9789025903923
mei 2014

 

De zeven geheimen van een goed sterven

“De dood hoort bij de liefde. De dood geeft ons de mogelijkheid om ons ware zelf te kennen, dat wat ons diepste innerlijk is. Hij schenkt ons ook het inzicht, dat ware diepe liefde ver boven de dood uit reikt.”

 

Interview met Dorothea Mihm en Annette Bopp, over hun boek ‘Die sieben Geheimnisse guten Sterbens’.

Mevrouw Mihm, u werkt al meer dan 30 jaar als verpleegkundige, waarvan 15 jaar in de palliatieve zorg. Nu heeft u kortgeleden, samen met medisch journaliste Annette Bopp, het boek ‘Die sieben Geheimnisse guten Sterbens’ geschreven. Wat stellen mensen zich gewoonlijk voor bij een ‘goed sterven’, als ze nog midden in het volle leven staan?

Dorothea Mihm: Dat is van mens tot mens verschillend. Veel mensen willen graag in één keer dood zijn, of in hun slaap sterven. In ieder geval zonder pijn en zonder lijden. De meeste mensen zijn vooral bang om afhankelijk te worden, verpleegd te moeten worden en misschien eenzaam in een instelling te moeten sterven en niet thuis. Dat zit achter die wens naar een snelle dood vanuit het volle leven. Er zijn maar weinig mensen die bewust zouden willen sterven.

Hoe is het idee voor uw boek ontstaan?

D.M.: Er was een fragmentarisch concept, dat ik aan de uitgever heb voorgelegd. Maar het was in deze vorm niet geschikt, er moest nog aan gewerkt worden. Van daaruit kwam het voorstel om mijn verpleegkundige competenties en mijn ervaring te verbinden met de journalistieke competenties en ervaring van Annette Bopp.

Mevrouw Bopp, hoe verliep de samenwerking tussen u en Dorothea Mihm?

Annette Bopp: We zijn dagenlang bij elkaar geweest en hebben intensief met elkaar gesproken. Dorothea heeft mij over haar leven verteld en daarna hebben we samen de zeven aspecten van een goed sterven kunnen laten uitkristalliseren. Steeds weer hebben we gediscussieerd, overlegd, uitgewisseld, nagedacht. Dorothea heeft aan mij verteld over het overlijden van mensen die aan haar zorg waren toevertrouwd en over de conclusies zij voor zichzelf daaruit trekt. Maandenlang hebben we intensief uitgewisseld. De tekst van het boek is ontstaan vanuit alle notities uit die periode. Ik heb het allemaal opgeschreven en tot een geheel gevormd, maar we hebben dit boek samen ter wereld gebracht.

In dit boek vertelt u ook over gebeurtenissen in uw eigen leven, dat door ontberingen, verliezen en dieptepunten getekend is. Viel het u zwaar om daar zo open over te praten?

D.M.: Zelf zou ik nooit op het idee gekomen zijn om mijn eigen leven zo in het middelpunt te stellen…
A.B.: Dat Dorothea’s leven de rode draad zou vormen waarlangs de ‘zeven geheimen’ tevoorschijn konden komen, was al in een vroeg stadium helder voor mij. Gewoon omdat deze zeven inzichten vanuit haar levenservaringen uitgedestilleerd konden worden. Zo’n concept lag voor de hand. Bovendien is haar biografie zo spannend, dat je vaak je adem inhoudt. Ik kon niet anders dan het boek zo opzetten, en beide met elkaar verbinden.

Waren er, in al die jaren dat u in de palliatieve zorg werkte, sleutel-ervaringen die uw visie op datgene, wat stervenden nodig hebben en wat de zorg daaraan kan doen, fundamenteel hebben veranderd?

D.M.: Ja, voor mij was een van de belangrijkste ervaringen de nascholing in ‘basale stimulatie’ in de verpleging. Daarbij werd me duidelijk hoe ik de barrière naar stervenden in een waak-coma kan overwinnen, welke mogelijkheden er zijn om non-verbaal met bewusteloze mensen te communiceren. Zo heb ik geleerd om contact te leggen met mensen die zich niet meer op de gewone manier kunnen uiten. Het zou goed zijn als nog veel meer verpleegkundigen, ook in de hospices, deze basale stimulatie leren toepassen. Daardoor kan namelijk het begrip voor de situatie van stervenden en mensen in een waak-coma toenemen.

‘Ik ga liever uit eigen vrije wil dood, dan dat ik mijn laatste levensjaren hulpeloos in schemertoestand in een verzorgingshuis doorbreng’ – hebt u zulke uitingen wel vaker gehoord en wat leidt u er uit af?

D.M.: Ja, dat heb ik al zo vaak gehoord. Het is maar al te goed te begrijpen dat mensen bang zijn om in een verzorgings- of verpleeghuis weg te vegeteren of om in de handen te vallen van incompetente, overbelaste verzorgenden.
A.B.: Zo’n houding komt niet voort uit angst voor de dood, maar uit de angst voor een onwaardig, smartelijk sterven. Dat is ook de achterliggende reden dat mensen om euthanasie vragen. Als we een andere verpleegcultuur zouden hebben, als er meer maatschappelijke waardering en erkenning zou zijn voor dit vak, als het beter betaald zou worden, als we er zeker van zouden kunnen zijn dat we in onze laatste levensfase liefdevol begeleid en verzorgd zouden worden, dan zouden minder mensen zo bang zijn voor het sterven. Bij ieder mens is nog innerlijke ontwikkeling mogelijk tot de laatste adem toe. Het is een getuigenis van armoede in onze maatschappij, als mensen zich gedwongen voelen om van deze mogelijkheid tot ontwikkeling af te zien.

Waarom weten mensen zo weinig over de laatste levensfase, dat grijze gebied tussen leven en dood, die u in uw boek beschrijft?

D.M.: Omdat er nauwelijks iemand is die zich inzet om dit grijze gebied nauwkeuriger te onderzoeken. Zo lang de mensen zich nog kunnen uiten is alles in orde. Het wordt pas een probleem als dat niet meer gaat. En dit grijze gebied kan heel lang duren. Veel mensen worden juist dan w.b. de zorg verwaarloosd – zelfs in een hospice of op een palliatieve afdeling. Je kunt dat de artsen echter niet verwijten, omdat ze vaak gewoon niet beter weten. Hier is nog veel opheldering en uiteenzetting nodig.
A. B.: In geen enkel boek dat ik hierover heb gelezen wordt over dit grijze gebied gesproken, ook het sterven zelf wordt niet concreet beschreven. Het gaat altijd over de toestand tot aan die fase, ook in de media. Veel artsen en verpleegkundigen zijn zich niet bewust van wat er in de stervensfase precies gebeurt en hoe een patiënt daarbij competent kan worden begeleid. Dat is nog altijd een groot taboe. Het is de oorzaak waarom wij er zo gedetailleerd op zijn ingegaan.

Onder welke voorwaarden is naar uw mening een goed sterven mogelijk?

D.M.: Dat zijn dus die ‘zeven geheimen’, die wij noemen:

  1. Je elke dag bewust maken dat de dood bij het leven hoort.
  2. Helder krijgen wat we aan onopgeloste dingen met ons mee slepen en er zo mogelijk iets aan doen.
  3. Het sterven begrijpen, weten wat er in het sterfproces gebeurt.
  4. Weten hoe je via het lichaam de ziel kunt bereiken en daarmee stervenden goed kunnen begeleiden.
  5. Je realiseren dat het leven met de dood niet ten einde komt en dat leven ook altijd ontwikkeling betekent.
  6. Leren loslaten.
  7. De liefde vinden – voor jezelf en voor anderen.

 

© Dorothea Mihm c/o VRH (vertaling I.Deij)
Ed. Kailash Verlag, München, 2014
ISBN 9783641130572
maart 2014

 

1 2