sterven en dood in de huidige maatschappij

Geplaatst in: inspiratie | 0

Het overlijden van een geliefd mens is voor ieder die daarbij aanwezig is, een diepgaande ervaring. Kort tevoren ademde hij nog, was misschien nog contact mogelijk. En nu treedt de dood binnen in het lichaam. Het wordt heel stil. We zien de veranderingen in het lichaam. We sterven als het ware een beetje mee, geraakt door het mysterie van dit moment in het leven van iemand die ons dierbaar is. Iemand, met wie we lief en leed gedeeld hebben en met wie we ons verbonden voelen. Wat maakt hij nu door? Welke weg ligt er nu voor haar? Kunnen we misschien nog op een bepaalde manier in contact met elkaar komen?

Sterven en dood roepen veel vragen in ons op, waar je niet zo gemakkelijk antwoord op krijgt. Vragen die steeds duidelijker klinken, nu het taboe op sterven en dood wat minder groot is geworden. Vragen ook, die samenhangen met de toegenomen behoefte aan autonomie rondom het eigen sterven, zoals die in de euthanasie-wetgeving is vastgelegd.

Tegelijk met die ontwikkeling zijn er de laatste twintig jaar overal in Nederland hospices opgericht, om aan stervenden en hun naasten de omhulling te geven die nodig is in de laatste levensfase. In ieder hospice werken tientallen vrijwilligers, die zich inzetten om er te zijn voor de stervenden en hun naasten.

Vanuit de VPTZ, een overkoepelende organisatie voor vrijwilligers in de palliatieve terminale zorg, komen landelijk gezien ook talloze vrijwilligers bij mensen die thuis sterven. Zij proberen hen zo liefdevol nabij te zijn, dat zij waardig en goed kunnen sterven. Een teken, dat we als maatschappij langzamerhand wakker worden voor de keuzes waarvoor we gesteld zijn. Keuzes, die vanuit een helder bewustzijn, een open hart en een vrij wilsbesluit gemaakt kunnen worden.

Voltooid leven
over leven en willen sterven

Els van Wijngaarden

Geplaatst in: boeken, inspiratie | 0

In Voltooid leven spreekt Els van Wijngaarden met ouderen die hun leven ‘voltooid’ achten. Hoewel ze niet terminaal of psychiatrisch ziek zijn, lijden ze aan het leven en hebben het gevoel dat ze domweg zitten te wachten op de dood. De oorzaken zijn uiteenlopend: soms lukt het hen niet meer om echt verbinding te maken met de personen om hen heen, alsof ze door een omgekeerde verrekijken naar de wereld kijken. Sommigen voelen zich uitgerangeerd: het leven gaat door, maar zij staan aan de zijlijn. Anderen zijn vooral bang hun onafhankelijkheid te verliezen. Er zit voor hen maar één ding op: de controle terugpakken. Het zelfverkozen levenseinde als vlucht vooruit.

Van Wijngaarden sprak uitvoerig met hen over herinneringen, spijt en tevredenheid, twijfels, hoop, tragiek en dilemma’s – en over hun wens om te sterven. In dit boek stelt ze vragen die horen tot de meest elementaire van ons bestaan: Wat is een goed leven, en wanneer is het voltooid? En hoe gaan we, individueel en als samenleving, o met ouderdom en de dood?

Els van Wijngaarden is als docent en onderzoeker verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek. Daar is zij eind 2016 gepromoveerd op ‘de ervaringswereld van het voltooide leven’. Haar onderzoek is uniek: wereldwijd is zij de eerste wetenschapper die ouderen zo indringend over dit onderwerp heeft bevraagd. Haar onderzoek werd in mei 2017 bekroond met een Dissertatieprijs van de Stichting Praemium Erasmianum.

 

Uitgeverij Atlas contact

ISBN 978 90 450 3304 4

onsterfelijk

Geplaatst in: gedichten, inspiratie | 0

Onsterfelijk aan het mensenwerk is
wat vanuit het hart, liefdevol,
voor de mensheid wordt gedacht, gevoeld en volbracht.

 

Rudolf Steiner

dankbaarheid als brug

Geplaatst in: gedichten, inspiratie | 0

Je kunt de gestorvenen die je dierbaar zijn

naderen in een stemming van rust,

niet onrustig of op jezelf gericht,

maar in de stemming van dankbaarheid dat ze hebben geleefd.

Dat lukt je het beste als je je momenten herinnert

waarin je op een rustige, vriendelijke, menselijke manier

met elkaar verbonden was.

 

Je grondstemming zou moeten zijn:

‘Ga jij rustig verder op je weg naar boven!

Ik sla me er hier wel doorheen.

Van mij uit mag er niets naar je toekomen dan liefde,

die je omhoog draagt op je weg naar het licht!

Mijn liefde voor jou moge een weldaad voor je zijn.

Ik wil je vertellen van al het goede wat ik heb beleefd,

van dat wat me vreugde geeft, van dat wat me vervult’.

 

Zulke liefde is als een lichte brug, die wij

naar de gestorvenen bouwen,

waarover wij naar hen kunnen komen

en zij naar ons.

 

 

Uit: Friedrich Rittelmeyer –‘Meditatie’

Beeld: Clem Stroeken –Zonder titel

Ruim van hart

Geplaatst in: inspiratie | 0

Ze is van goede komaf, vertelt ze me. Ze woonde ooit met haar gezin in een mooi huis in Kabul; haar man bekleedde een hoge positie. Toen hij werd opgepakt, vluchtte ze met hun drie zonen uit Afghanistan naar Pakistan. Ook daar, in een kamp, voelden ze zich niet veilig. Zo kwamen ze uiteindelijk samen in Nederland terecht. Zij opende een naaiatelier en leerde haar zonen hun eigen brood te verdienen.

Een van hen spreekt aardig Nederlands en tolkt voor haar, nu ze in het hospice ligt. Op een dag vraagt ze me: “Zou u met me willen bidden?” Verrast zeg ik: “Ik ben christen, wat jammer dat ik geen islamitisch gebed ken!” “Er is maar één God voor ons allen. Bid zoals u dat gewend bent, het zal me helpen.”  Ontroerd bid ik het Onze Vader voor haar.

Met een gevoel van diepe eerbied verlaat ik de kamer.

 

Heleen de Weger
Vlinder op mijn hand – etappes uit het rouwproces van een moeder

“Wij krijgen de tijd om te leren om niet te sterven met de dood.”

In dit bijzondere boekje worden we deelgenoot van het proces dat Heleen de Weger als moeder doormaakte, na de diagnose van de ontwrichtende ziekte van haar zoon. Als uitlaatklep heeft ze haar ervaringen voor zichzelf opgeschreven om “haar hoofd boven water te kunnen houden”. Die impressies heeft ze na zijn overlijden opgepakt en aangevuld.

Heleen beschrijft het hele proces vanuit haar innerlijk beleven. Heel helder kijkt ze naar zichzelf en naar haar eigen worsteling om te doen wat nodig is. En ze beschrijft het met warmte en liefde.

Het blijft onverdraaglijk voor haar om te zien hoe haar zoon zich, door zijn ziekte, steeds verder terugtrekt uit zijn lichaam. De ziekte blijkt ongeneeslijk en progressief. Na die diagnose sterft de moeder in haar de eerste dood en beseft dat ze deze situatie alleen kan overleven, als ze de mens in zichzelf laat opstaan. Zo kan ze haar zoon helpen te leven.

De bijzondere eigenheid van haar zoon kan ze zien en respecteren. Ze beschrijft hem als een zonnig mens, altijd stralend en positief, met een bijzondere opmerkingsgave. Hij kan genieten van kleine dingen. Samen beleven ze de situaties waarin ze door het achteruitgaan van lichaamsfuncties terecht komen en samen zien ze kans er toch op een positieve manier mee om te gaan.

Zo heeft ze haar ervaringen, in woorden gevangen, als boek de wereld in laten gaan, om ze te delen met mensen die ook zo’n buitengewone weg te gaan hebben.

Een indrukwekkend, warm en liefdevol boek.

Uitg. Free Musketeers, 2012,  ISBN 97890484-2362-0

Boeken- en literatuurlijst 2018

Geplaatst in: boeken, inspiratie | 0
U kunt zoeken in onderstaande rubrieken:
Gezondheid en ziekte
Ouderdom en stervensbegeleiding
Bijna-dood-ervaringen
Sterven
Het moment van sterven, stervenshoroscoop
Wat gebeurt er na het sterven?
Zingeving en troost
Gezichtspunten rond euthanasie
Gezichtspunten rond orgaandonatie
Zelfdoding
Omgaan met gestorvene
Rouwen
Het leven tussen dood en nieuwe geboorte
Geboorte en sterven van kinderen
Kinderen en sterven
Kinder- en prentenboeken
Algemeen
Uit het verzameld werk van Rudolf Steiner (Duitstalig)

(een * achter de titel: in bibliotheek of antiquarisch te vinden)

Algemeen
  • Arie Boogert: “Onze doden” – Rudolf Steiner over het omgaan met dood en sterven / Christofoor*
  •  Arie Boogert: “Altijd scheiding, altijd weer begroeten ” – Over het sacrament van de stervenswijding in de Christengemeenschap / Christofoor*
  •  Myriam Driesens: “Rondom het sterven” – brede informatie rondom het sterven, de stervenscultuur vanuit de Christengemeenschap, de sacramenten en ritualen / Christofoor 2016
  •  Michael Debus en Gundhild Kacer-Bock: “Handelingen rond het sterven” – De antroposofische stervenscultuur, sacramenten van de Christengemeenschap en vragen rond sterven en uitvaart vanuit de praktijk toegelicht *
  •  Friedrich Husemann: “Het gezicht van de dood” – De dood in het bewustzijn van vroegere tijden; de dood in het licht van de geesteswetenschap, de ouder wordende mens, het levenspanorama, reïncarnatie en levenslot / Christofoor*
  •  Monique Mortier: “Keuzes voor het sterven” – Bruna
  •  Gerhard Reisch: “A book of the Dead” – meditatieve spreuken en afbeeldingen, in meerdere talen, o.a. Nederlands / Gerhard Reisch Foundation post@gerhardreisch.com
  • Rudolf Steiner: GA 9 “Theosofie” – pag. 90 – 130 / Vrij Geestesleven Rudolf Steiner: “De wereld van de gestorvenen” / Vrij Geestesleven
  • Bert Voorhoeve: “Op doorreis naar jezelf” – Waar kom ik vandaan, waar ga ik naar heen? Sprookjesbeelden, spreuken, citaten, liedjes, verhalen en ervaringen / Christofoor
  • Bert Voorhoeve: “Verhalen en sprookjes op de grens van leven en dood” – Zeventig verhalen en sprookjes uit verschillende culturen die stervenden en nabestaanden kunnen troosten / Christofoor
  • Flensburger Heft 11: “Uber Tod und Sterben”
  • Flensburger Heft 59: “Umgang mit dem Sterben”
  • Flensburger Sonderheft 18: “Erfahrungen im Umgang mit Tod und Sterben” / Flensburger Hefte
Gezondheid en ziekte
  • Joop van Dam: “Innerlijke bronnen van de gezondheid” / Pentagon
  • Michaela Glöckler: “De oerbronnen van de gezondheid – salutogenese”, Gezichtspunten 33 / Centrum sociale gezondheidszorg: www.gezichtspunten.nl
  • Rudolf Steiner: “Lijden”, oorsprong en zin – uit GA 55 en 107 / Pentagon.
  • Rudolf Steiner: “De wereld van de zintuigen en de wereld van de geest” – Vijfde voordracht, eerste deel; De techniek van het Karma, GA 134 / Zevenster.
  • Floris Reitsma: “Levensloop en lotsbestemming – gezichtspunten voor de terugblik op de levensloop” / Christofoor
Ouderdom en stervensbegeleiding
  • Margarete van den Brink: “Opengaande vergezichten” / Ankh Hermes
  • Lidwien van Geffen: “Het lijden omarmd” – ontmoetingen met verpleeghuisbewoners / Christofoor
  • Marko van Gerven en Christina van Tellingen: “Dementie en ik” / Louis Bolk, Kolisko
  • Norbert Glas: “Ouderdom” – licht in de laatste levensfase / Vrij Geestesleven (antiquarisch)
  • Judith von Halle: “Het ziektebeeld dementie” / Cichorei
  • Ursula Hausen: “Den Tod als Freund erleben lernen, Begeitung im Sterben und darüber hinaus / Urachhaus
  • Carlo Leget: “Ruimte om te sterven” – over spirituele zorg in de laatste levensfase / Lannoo
  • Carlo Leget: “Van levenskunst tot stervenskunst” – over spiritualiteit in de palliatieve zorg / Lannoo
  • Floris Reitsma:”Levensloop en lotsbestemming” – gezichtspunten voor de terugblik op de levensloop / Christofoor
  • Jan Pieter van der Steen: “Dementie, achtergronden en praktijkervaringen” / Christofoor
  • Rudolf Steiner: “Ouderdom, een vruchtbaar perspectief” – samengesteld uit diverse GA-nummers door Arie Boogert / Christofoor
  • Hans Stolp: “De verborgen zin van dementie” / VBK media
  • Hans Stolp: “Stervensbegeleiding in een nieuwe tijd” / Ankh Hermes
  • Markus Treichler: “Den Sinn des Todes Fassen – Mut zur Begleitung Sterbender” / Urachhaus
  • Anne-Mei The, Cilia Linssen: “In gesprek met de palliatieve patiënt, een werkboek” / Ako
  • A.J. Welman: “Ouder worden”, de kunst van het loslaten / Uitgeverij Vrij Geestesleven
  • Renée Zeylmans: “Stervensbegeleiding, een wederzijds proces” – Een handreiking / Christofoor
  • Renée Zeylmans: “Stervensbegeleiding” – Gezichtspunt nr. 27 / bestellen bij Centrum Sociale Gezondheidszorg: www.gezichtspunten.nl
Bijna-dood-ervaringen
  • Eben Alexander: “Na dit leven” – een neurochirurg over zijn bijna-dood-ervaring / Bruna
  • Eben Alexander: “De hemel in kaart” / Bruna
  • Angie Fenimore: “De duisternis voorbij – op de drempel van de hel, de andere bijna-dood-ervaring” / Bruna
  • Pim van Lommel: “Eindeloos bewustzijn” / Ten Have
  • Raymond Moody: “De tunnel en het licht” / Bruna
  • George Ritchie: “Terugkeer uit de dood” – de eerste mens die naar buiten kwam met zijn bijzondere bijna- dood-ervaringen / Christofoor
  • Hans Stolp “Bij nader inzien” – over de bijna-doodervaring “/ Ten Have
  • Jill Bolte Taylor: “Onverwacht inzicht, het persoonlijke verhaal van een neurologe over haar hersenbloeding” / Kosmos
Sterven
  • Mitch Albom: “Mijn dinsdagen met Morrie” – gesprekken met een ALS-patiënt / Bruna
  • Gijsbert van Es: “Het laatste woord” – gesprekken met stervenden / NRC
  • Hans Stolp: “Wat gebeurt er als je dood gaat?” / Ankh Hermes
  • Elisabeth Kübler-Ross: “Lessen voor levenden” – fasen in het sterfproces / Ambo
Het moment van sterven, de sterf-horoscoop
  • Leo de la Houssaye: “Naar een nieuwe sterrenwijsheid” / Nearchus
Wat gebeurt er na het sterven?
  • Willem Glaudemans: “Boek van het eeuwige leven” / Ankh Hermes
  • Floris Reitsma: “Het leven na dit leven” / Christofoor
  • Rudolf Steiner: “Over het voorgeboortelijke leven” / Christofoor
  • Hans Stolp: “Wat gebeurt er als je dood gaat?”
  • Renée Zeylmans: “Na de dood, hoe bereiden wij ons voor op het sterven?” / Nearchus
Zingeving en troost
  • Claire vanden Abbeele: “Als ik troost kon zijn – over liefde en pijn” / Lannoo
  • Viktor Frankl: De zin van het bestaan / Donker
  • Margje Koster: “Waarom ik? – aidspatiënten over zichzelf en hun leven” / Christofoor
  • Rudolf Steiner: “Door de poort van de dood – teksten en meditaties” / Vrij Geestesleven
  • Morrie Schwarz: “Levenslessen” / Anthos
  • Toon Tellegen: ”Maar niet uit het hart – dierenverhalen over afscheid” / Querido
  • Toon Tellegen: “Een hart onder de riem – dierenverhalen vol troost” / Querido
  • Jan Saal :”Zingeving in de laatste levensfase” – Gezichtspunten 40 / bestellen bij Centrum Sociale Gezondheidszorg: www.gezichtspunten.nl
  • Bert Voorhoeve: “Verhalen en sprookjes op de grens van leven en dood” – Zeventig verhalen en sprookjes uit verschillende culturen die stervenden en nabestaanden kunnen troosten / Christofoor.
Gezichtspunten rond euthanasie
  • Siegwart Knijpenga e.a.: “Stilstaan bij sterven” / zes bijdragen rond een verwaarloosd thema in het euthanasiedebat / Christofoor
  • Sergej Prokofieff en Peter Selg: “Das Leben schützen, ärztliche Ethik und Suizidhilfe” / VAG
  • Jaap van de Weg: “Euthanasie en versterven: hoe ga je de drempel over? ” / verslag Stichting Wederzijds
    14 november 2009 , zie www.wederzijds-stervenscultuur.nl onder archief – verslagen van studiedagen
Gezichtspunten rondom orgaantransplantatie
  • Matthijs Chavannes: “Orgaantransplantatie en –donatie” – een spirituele visie / Pentagon
  • Ger Lodewick: “Wat je over orgaantransplantatie zou moeten weten’ / Succesboeken.nl
  • Elisabeth Wellendorf: “Leven met het hart van een ander” – de psychische gevolgen van orgaantransplantatie / ed. Christofoor
  • Hans Stolp: ‘Orgaandonatie – Waarom wel, waarom niet?’/ – AnkhHermes
Zelfdoding
  • Doris Deverell: “Ik hielp mijn gestorven zoon” – begeleiding door voorlezen / Vrij Geestesleven
  • Riet Fiddelaers-Jaspers: “Afscheid nemen – Waarom doet iemand dat? ” – Kinderen en jongeren als nabestaanden van zelfdoding / Ten Have, Kampen
  • Maria von Nagy: “Voorbij de vertwijfeling” – geesteswetenschappelijke gezichtspunten omtrent zelfdoding / Perun boeken
Omgaan met gestorvenen
  • Margarete van den Brink en Hans Stolp: “Omgaan met gestorvenen” / Ankh Hermes
  • Arie Boogert: “Met de doden leven” – Hoe kunnen we vanuit ons bewustzijn een brug slaan naar de gestorvenen / Christofoor
  • Friedrich Rittelmeyer: “Gemeenschap met de gestorvenen” – de wereld van de doden, een blik over het graf heen, gemeenschap met de gestorvenen, het stervensuur / Christofoor *
  • Rudolf Steiner: “Contact tussen levenden en gestorvenen” / Zevenster. Rudolf Steiner: “Leven met de doden” I en II uit GA 174b / Pentagon.
  • Rudolf Steiner: “Door de poort van de dood” – korte toegankelijke teksten en meditaties die een hulp kunnen zijn om de gestorvenen op hun weg van de aarde naar de geestelijke wereld te begeleiden / Christofoor.
  • Dagny Wegener: “Blicke in eine andere Welt – Begegnungen mit Verstorbenen und geistigen Wesen” / Freies Geistesleben
  • Renée Zeylmans: “Omgaan met gestorvenen” / Gedenkkalender
  • Renée Zeylmans: “Verbinding met gestorvenen” – het belang van wederzijdse ondersteuning
Rouwen
  • Hans Stolp: “Als een geliefde sterft” – over afscheid nemen en verdergaan/ Ankh Hermes
  • Alexander Levy: “Ik had je nog zoveel willen vragen”- over het verlies van je ouders / Het Spectrum
  • Renée Zeylmans: “Sterven, rouwen, troosten” – rouwverwerking en rouwbegeleiding / Christofoor
Het leven tussen dood en nieuwe geboorte
  • Margarete van den Brink: “Leven na de dood als weg naar een nieuwe geboorte”
  • Margarete van den Brink en Hans Stolp: “Omgaan met gestorvenen”
  • Arie Boogert: “Ons voorland” – Rudolf Steiner over het leven na dit leven / Christofoor
  • Floris Reitsma: “Leven na dit leven”, op weg naar een nieuwe incarnatie / Christofoor
  • Sigwart: “Bericht uit het leven na de dood” / Kamerling
  • Rudolf Steiner: “Aan gene zijde van geboorte en dood” – samengesteld door Arie Boogert / Christofoor.
  • Rudolf Steiner: “De bovenzinnelijke mens, het leven na de dood” (GA 231)/ Vrij Geestesleven.
  • Rudolf Steiner: “Over het voorgeboortelijke leven” uit diverse GA’ s / Christofoor.
  • Rudolf Steiner: “De dood – een andere vorm van leven” – 1e hoofdstuk, GA 182 / Vrij Geestesleven.
  • Rudolf Steiner: “De wereld van de gestorvenen” – GA 141 e.a. / Christofoor.
  • Rudolf Steiner: “Toeval, noodzaak en voorzienigheid” – Imaginatie, kennis en gebeurtenissen na de dood, uit GA 163 / Zevenster
  • Jaap van de Weg: “Levensloop – Doodsloop” – meditatieve gedichten / Christofoor
Geboorte en sterven van kinderen
  • Hilda Herklotz: “Hoe de kleine engel op aarde kwam” – prentenboek over de weg van de ziel naar de aarde / Aan de tijd
  • H. Adama van Scheltema: “Dood is niet meer dood” – ervaringen met sterven / Vrij Geestesleven
  • Arie Boogert:”Bij het sterven van kinderen” / Christofoor
  • Frederik van Eeden: “Paul’s ontwaken” / antiquarisch
  • An Mehlgarten: “De hemelpoort op een kier” – over het verlies van een kleindochter / Christofoor
  • Beate Matznetter: “Samen verder na het verlies van een kind” / Ten Have
  • Rudolf Steiner: “Over het voorgeboortelijke leven” uit diverse GA’ s / Christofoor.
  • F.P. Thomése: “Schaduwkind” / een vader probeert woorden te vinden voor zijn verdriet / Contact
Kinderen en sterven
  • Riet Fiddelaers-Jaspers: “Afscheid nemen”. Als ik er niet meer ben – Kinderen voorbereiden op het overlijden van een ouder / Ten Have, Kampen
  • Riet Fiddelaers-Jaspers: “Kinderen en de dood” en diverse andere publicaties die betrekking hebben op het rouwen van kinderen zijn te bestellen bij: In de wolken, www.in-de-wolken.nl
Kinder- en prentenboeken
  • Kristien Dieltiens: “De gouden bal” / Bruna
  • Ineke van Essen: “Ik krijg tranen in mijn ogen als ik aan je denk” / De Bonte Bever, Utrecht
  • Hilda Herklotz: “Hoe de kleine engel op aarde kwam” / Aan de tijd
  • Ronald Hermsen: “Dag Opa” / Christofoor
  • Virginia Lee: “Vlinder voor Marianne” / Lemniscaat
  • Susan Vasley: “Derk Das blijft altijd bij ons” / Lemniscaat
  • Max Velthuis: “De kikker en het vogeltje” / Leopold Amsterdam
  • Judith Viorst: “Dat is heel wat voor een kat” / Mercis Pubishing
  • Margaret Wild en Ron Brooks: “Een lange dag” / Mercis Publishing
  • Monique van der Zanden: “Pad van de regenboog” / Christofoor
  • C.S. Lewis: “Het laatste gevecht” / Ten Have (laatste deel Narnia-verhalen)
Uit het verzameld werk (GA) van Rudolf Steiner (Duitstalig)

N.B.: Op www.fnv-rs.net kunt u vrijwel alle teksten van Rudolf Steiner vinden en downloaden.

  • GA 9 “Theosophie” – (tweede gedeelte) Wiederverkörperung des Geistes und Schicksal
  • GA 13 “Geheimwissenschaft im Umriss”, tweede hoofdstuk
  • GA 55 “Die Erkenntnis des Übersinnlichen in unserer Zeit”, 5e voordracht
  • GA 60 “Antworten der Geisteswissenschaft auf die großen Fragen des Daseins”, 2e voordracht
  • GA 61 “Menschengeschichte im Lichte der Geistesforschung”, 2e voordracht
  • GA 63 “Geisteswissenschaft als Lebensgut” , 2e en 4e voordracht
  • GA 64 “Aus schicksaltragender Zeit”, 3e en 8e voordracht
  • GA 66 “Geist und Stoff, Leben und Tod”, 1e, 3e en 6e voordracht
  • GA 95 “Vor dem Tore der Theosophie”, 2e en 4e voordracht
  • GA 107 “Geisteswissenschaftliche Menschenkunde”, 14e voordracht
  • GA 120 “Offenbarungen des Karma”
  • GA 134 “Die Welt der Sinne und die Welt des Geistes”, 5e voordracht
  • GA 140 “Okkulte Untersuchungen über das Leben zwischen Tod und neuer Geburt”
  • GA 141 “Das Leben zwischen dem Tode und der neuen Geburt im Verhältnis zu den kosmischen Tatsachen”
  • GA 150 “Die Welt des geistes und ihr Hereinragen in das physische Dasein – das Einwirken der Toten in die Welt der Lebenden”
  • GA 153 “Inneres Wesen des Menschen und Leben zwischen Tod und neuer Geburt”
  • GA 157a“ “Schicksalsbildung und Leben nach dem Tode”
  • GA 159 “Das Geheimnis des Todes”
  • GA 163 “Zufall, Notwendigkeit und Vorsehung – imaginative Erkenntnis und Vorgänge nach dem Tode”
  • GA 168 “Die Verbindung zwischen Lebenden und Toten”
  • GA 174a “Mitteleuropa zwischen Ost und West“, 3e, 4e, 9e en 10e voordracht
  • GA 174b “Die geistigen Hintergründe des ersten Weltkrieges”, 4e, 5e, 12e en 14e voordracht
  • GA 179 “Geschichtliche Notwendigkeit und Freiheit – Schicksalseinwirkungen aus der Welt derToten”
  • GA 181 “Erdensterben und Weltenleben”, 3e, 4e, 7e, 8e, 10e en 12e voordracht
  • GA 182 “Der Tod als Lebenswandlung”
  • GA 227 “Initiations-Erkenntnis”, 8e, 9e en 10e voordracht
  • GA 231 “Der übersinnliche Mensch, anthroposophisch erfaßt”
  • GA 261 “Unsere Toten”
1 2 3 4 5 6