Workshop PRATEN OVER PIJN

Op 21 september organiseert Stichting Wederzijds een workshop in Arnhem.

De workshop bestaat uit een inleiding door Ingrid Deij, gezamenlijke oefeningen en gesprek.
Uitgangsvraag is: hoe kunnen we het dragen van het lijden verlichten?

Doelgroep: mensen die in de zorg werken en naasten van mensen die met pijn moeten leven.
Ook mensen die zelf pijn te verdragen hebben zijn natuurlijk welkom!

Na de workshop ontvangen de deelnemers een kleine publicatie over dit thema, met o.a. achtergronden en interviews.

Maximum aantal deelnemers: 20

  • Datum: zaterdag 21 september
  • Tijd: inloop vanaf 13.30 uur inloop, workshop 14.00 tot 16.30 uur
  • Plaats: Therapeuticum Aquamarijn, Onder de Linden 21-8, 6822KG Arnhem
  • Kosten: 35 euro, inclusief publicatie
  • Aanmelding via info@wederzijds-stervenscultuur.nl
    Deelname op volgorde van aanmelding.

NIEUW BOEK: Het maakt uit hoe je sterft – visies op euthanasie

Geplaatst in: boeken, inspiratie, nieuws | 0

Sinds euthanasie in Nederland in 2002 binnen bepaalde grenzen wettelijk werd toegestaan, wordt het steeds meer geaccepteerd als een aanvaardbare en waardige manier om te sterven. Veel mensen willen dat deze zelfbeschikking over het levenseinde een ‘grondrecht’ wordt, en ongetwijfeld zal deze wens binnen afzienbare tijd steeds meer gemeengoed worden.
Maar dit werpt belangrijke vragen op, zoals: gaat het werkelijk om zelfbeschikking? En welke rol spelen drijfveren, zoals angst voor het lijden, afkeer van het verlies van waardigheid, het niet kunnen accepteren van afhankelijkheid, eenzaamheid, of het gevoel anderen tot last te zijn?

We kunnen ons realiseren dat je bij euthanasie je levensweg niet volbrengt. Wat kan de bijzondere betekenis zijn van een laatste levensfase, wat missen we als we ons leven voor ons natuurlijke stervensmoment beëindigen? Welke invloed heeft dat op de doorgang naar een ander bewustzijn dat zich na de dood ontvouwt?
Deze en andere vragen rondom levensbeëindiging worden in dit boek besproken vanuit uiteenlopende invalshoeken door auteurs die zich hier, in hun werk, vrijwel dagelijks mee bezig houden.

‘Het maakt uit hoe je sterft – visies op euthanasie’ bestaat uit 26 bijdragen van onder andere Jaap van de Weg, Anton Dekkers, Hans van Delden, Roel Amons, Steven Matthijsen, Luc Vandecasteele, Ingrid Deij, Jolien Wilmar, Michiel Marlet, Marianne de Nooij, Joost Röselaers, Madeleen Winkler, Heleen de Weger en Jan Pieter van der Steen.

216 pagina
Prijs €18,50
Uitgegeven bij Christofoor

Het boek is verkrijgbaar in de boekwinkels. Wilt u het per post ontvangen dan kunt u het bestellen door hier te klikken. U kunt het ook bestellen bij onder meer bol.com.

Opmerking: volgens de websites telt het boek 160 pagina’s. In werkelijkheid zijn het er 216.

 

Enkele citaten uit het boek:

“We zoeken naar een gezonde verhouding ten opzichte van sterven, doodgaan, pijn en lijden. Dat zoeken is goed. Als we het sterven als belangrijk proces behorende bij het leven kunnen omarmen, leren we misschien ook stil zijn, erbij blijven als het moeilijk wordt, hulp  vragen, geduld beoefenen, vertrouwen oefenen, met lege handen staan en vertrouwen op de waarde van onze aanwezigheid, zonder oordeel en met compassie.
Met of zonder euthanasie lijkt me de laatste levensfase dé kans om deze vermogens te leren, mits we dat proberen. Niet pas in de laatste minuut maar op de een of andere manier moeten we tijdens het leven leren sterven. Hoe kunnen we dat leren en het onze kinderen voorleven?”

“Dat euthanasie als mogelijkheid zijn intrede in ons bestaan heeft gedaan, maakt het uithouden van het lijden moeilijker. Ik hoop dat die keuzevrijheid ons uiteindelijk kracht op zal leveren, omdat we ondanks de mogelijkheid eruit te stappen, ook kunnen kiezen dat niet te doen.

Jolien Wilmar, biografisch schrijver

“Ik was verscheurd door de neiging om haar te helpen en tegemoet te komen aan haar zo vurig gevoelde wens, en aan de andere kant besefte ik dat haar leven meer is dan alleen haar beleving.

Is haar leven haar bezit? Mag zij dat beëindigen als zij niet meer verder wil? Op zo’n moment weet ik het niet. Wel weet ik dat zij mij een vraag stelde. Van patiënt tot dokter, van mens naar mens. Op het moment dat zij dat deed, ligt er iets tussen ons, iets waar ik verantwoordelijkheid voor voel en mij niet aan wil onttrekken. Voor mij is het onmogelijk om te zeggen dat ik principieel geen euthanasie verricht en dat ze maar naar een andere dokter of naar de Levenseindekliniek moet gaan. Hoe kan ik het loden gewicht van zo’n verzoek bij iemand anders op zijn schouders leggen?”

Roel Amons, huisarts

“Of lijden ondraaglijk is, zegt iets over het lijden, maar meer nog over degene die dat lijden meemaakt. Het is een mens die zijn lijden moet dragen. En hoe groter de draagkracht, hoe groter het vermogen te lijden. Hoe ontwikkel je een dergelijke draagkracht gedurende je leven?

We weten allemaal dat voor velen van ons de laatste fase van het leven niet alleen maar gemakkelijk zal zijn. De kans op ziekte en lijden is redelijk groot. Hoe bereid je je voor? Door te leren om te gaan met pijn, met tegenslag, en dat te zien als kansen die je hebt om draagkracht te ontwikkelen.”

Jaap van de Weg, arts voor psychosomatiek en ontwikkelingsvragen

 

 

Opengaande vergezichten

Margarete van den Brink

Als mensen met wie we nauw verbonden zijn sterven, kan hun weg naar de dood ons belangrijke inzichten geven. Aan hen ervaren wij dat in ons geestelijke krachten leven die de gebrekkig wordende lichamelijkheid overstijgen en innerlijke wijsheid en liefde creëren. De blik en het bewustzijn verruimen zich naar een andere werkelijkheid die na de dood verder opengaat. Aan de hand van waargebeurde levenssituaties en kennis vanuit de geestes-wetenschap, laat de auteur zien hoe een dergelijk proces zich voltrekt en hoe anderen daarbij behulpzaam kunnen zijn. Naast mooie en ontroerende levensverhalen worden ook praktische inzichten gegeven die zowel in de professionele als in de persoonlijke levens-sfeer gebruikt kunnen worden bij het begeleiden van mensen die gaan sterven.
Dit boek sluit direct aan bij het veelgelezen boek dat Margarete van den Brink eerder samen met Hans Stolp schreef: Omgaan met gestorvenen. Leven voorbij de dood (Uitgeverij Ankh-Hermes).

Opengaande vergezichten is in herdruk uitgegeven bij uitgeverij Nearchus
ISBN 9789492326225 

Bijna-doodervaring van een wetenschapper

Geplaatst in: nieuws, uitgelicht | 1

Eben Alexander werd bekend door zijn boek ‘Proof of heaven’. Hij, een neurochirurg, was 7 dagen lang in een wereld waar hij allerlei ingrijpende ervaringen doormaakte. Een wereld die we allemaal zullen beleven als we overlijden. Daarvan is Eben Alexander zeker. Zijn visie op het leven is door zijn ervaring totaal veranderd.

Deze video is gepubliceerd op 12 april 2017

Het boek ‘Proof of heaven’ is vertaald in het Nederlands als ‘Na dit leven’.
Hier staat een korte introductie van het boek.



Drempel – over leven met sterven
Thom Kloes

Voor me ligt ‘Drempel’ 2018 / 2019. Een speciale uitgave van het Landelijk Expertisecentrum Sterven, zo lees ik op de voorkant van het glossy blad dat 106 bladzijden telt.

In het voorwoord meldt Ineke Koedam, bestuursvoorzitter van het expertisecentrum en hoofdredacteur van het blad: ‘In Drempel nemen wij u mee in de betekenisvolle ervaringen, voor, tijdens en na het sterven.’ En: ‘Wanneer wij het weten uit te houden in het niet-weten, zullen we ons kunnen openen voor het nieuwe. Het nieuwe dat zich in het verborgene van deze overgang schuilhoudt en waar ieders verlangen naar uit gaat, dwars door de angst heen.’

Op grond van deze beeldende beschrijvingen verwacht ik tweeërlei. Ten eerste, een open benadering van het sterven en de dood, zonder dogmatische standpunten. En ten tweede, nieuwe, geruststellende perspectieven op sterven en dood.

‘Drempel’ stelt in beide verwachtingen niet teleur. De vele persoonlijke beschrijvingen van ervaringen met het sterven en de dood, ademen een open sfeer die recht doet aan het adagium ‘leven met sterven’, iets dat in al zijn vanzelfsprekendheid toch nog bijzonder is en in wezen een kunstzinnige aanpak vraagt.

Naast de persoonlijke ervaringen biedt het blad een achttal lezenswaardige artikelen met meer objectieve informatie. Zoals:

  • wat gebeurt er als iemand sterft;
  • wat zijn de signalen waardoor we weten dat ‘het moment’ nadert;
  • vier aspecten van het zelfgekozen levenseinde;
  • hoe rituelen het sterven kunnen verlichten;
  • spirituele tradities binnen verschillende culturen.

Onder deze categorie valt ook het artikel van Pim van Lommel over levenseinde-ervaringen en bijna-doodervaringen, onder de titel ‘Sterven is net zo normaal als geboren worden’.

Veelzijdig en informatief is Drempel zeker. De veelzijdigheid wordt bevestigd door de ruime spreiding die we zien bij de sponsors (er staan geen advertenties in het blad): van de Iona Stichting, via onder meer een kloosterorde, een uitvaartonderneming, tot het UMC in Amsterdam.

Het is gelukkig zeer aan de tijd om het sterven en de dood te normaliseren en te humaniseren. Drempel draagt daar ondubbelzinnig aan bij.

Drempel is te bestellen via www.drempelmagazine.nl
Prijs: €8,95.

 

Fotos conferentie 2018

Geplaatst in: nieuws | 1

Het bestuur van Wederzijds is verheugd dat er zo veel belangstelling voor de conferentie over euthanasie was. Meer dan 300 mensen hebben op 6 oktober aandachtig naar de vier sprekers geluisterd. De muziek op de lier gaf gelegenheid het beluisterde te laten bezinken en met frisse aandacht te open te staan voor de volgende spreker. En wat een fijne plek was de Geertekerk voor ons allemaal. Binnenkort wordt een impressie van de conferentie op de website gezet. Enkele reacties op de conferentie vindt u nu al in onze najaarsnieuwsbrief.

We gaan door! Volgend voorjaar komt er bij uitgeverij Christofoor een boek uit ‘Het maakt uit hoe je sterft – visies op euthanasie’. In dit boek komt een grotere groep auteurs aan het woord over gezichtspunten op en ervaringen met euthanasie.

Toename van euthanasie en zelfdodingen – Thom Kloes

Geplaatst in: nieuws | 0

In 2017 zijn er bij de regionale toetsingscommissies 6585 toepassingen van euthanasie gemeld. Dat is ruim 4% van het aantal overledenen in dat jaar en ruim 8% meer dan in 2016. In de eerste negen maanden van 2018 zijn 4600 toepassingen van euthanasie gemeld. Hoewel euthanasie elk jaar meer voorkomt, is er momenteel sprake van een opvallende daling vergeleken met dezelfde periode in 2017.

In 2017 zijn 1917 zelfdodingen geregistreerd. Dat is ruim 1% meer dan in het jaar daarvoor. Onder jongeren (in de leeftijdsgroep van 10 – 30 jaar) steeg het aantal zelfdodingen opmerkelijk sterk: van 223 naar 276. In deze leeftijdsgroep is zelfdoding veruit de belangrijkste doodsoorzaak. Kijken we naar de kinderen (tussen 10 en 19 jaar), dan zien we een stijging van het aantal zelfdodingen van 48 naar 81: 50 meisjes en 31 jongens.

Hoewel erop wordt aangedrongen, is de achtergrond van de forse stijging van het aantal zelfmoorden bij jongeren nog niet onderzocht. Vaak worden de lange wachttijden in de GGZ als oorzaak genoemd, soms ook een ontoereikende kwaliteit van zorg, en vrijwel altijd de hoge drempel voor een crisisopname. Maar ook het overvolle, gestresste leven dat jongeren zouden leiden en de hoge eisen die aan hen gesteld worden in onze op prestatie gerichte maatschappij, zouden meespelen. Het is goed denkbaar dat zulke factoren van belang zijn, maar nieuw zijn ze niet en versterkt zijn ze in de afgelopen jaren nauwelijks. De stijging van het aantal zelfmoorden in 2017 bij jongeren is uit een heel andere bron te verklaren: copycat, kopieergedrag. Je met iemand identificeren die zichzelf om het leven heeft gebracht, blijkt, als je er toch al aan denkt een einde te maken aan je leven, een belangrijke stimulans te zijn dat ook daadwerkelijk te gaan proberen. Ook het romantiseren in de pers van persoonlijk leed of onvermogen dat tot zelfmoord heeft geleid, werkt in die richting. Er is reden om aan te nemen dat dit soort effecten de afgelopen tijd naar verhouding vaak aan de orde is geweest. Zelfmoord wordt in de pers niet meer omfloerst gebracht en is een ‘hot item’ geworden dat vaak de aandacht vraagt.

Daarbij komen nog andere invloeden, zoals de Netflixserie 13 Reasons Why. De serie draait om de zelfmoord van de 17 jarige Hannah Baker. Ze laat cassettebandjes achter, waarin ze mensen vertelt hoe zij hebben bijgedragen aan haar dood. De zelfmoord van het meisje (met een mes) wordt zeer expliciet in beeld gebracht en wordt voorgesteld als de enige mogelijke uitweg uit haar situatie. Vooral voor jongeren die zelf aan zelfmoord denken en zich herkennen in de hoofdpersoon, zal het bekijken van de serie een risico zijn.

‘De stekker gaat eruit…’

Geplaatst in: nieuws | 0

Kortgeleden hoorde ik dat iemand door euthanasie zou overlijden. De persoon in kwestie, licht dementerend, had gezegd: ‘Volgende week gaat de stekker er uit’. De uitdrukking bleef bij me hangen. Wonderlijk beeld eigenlijk. Via een stekker krijgt een apparaat energie vanuit het elektriciteitsnet. Als de stekker eruit gaat vervalt het verbindingspunt en werkt het apparaat niet meer. Het beeld, toegepast op het leven en op de beëindiging ervan, levert twee vragen op die van belang lijken: Waar komt het leven vandaan, hoe stroomt het bij ons binnen? En ook: wat gebeurt er als je het verbindingspunt met het leven doelbewust loslaat?

Ineens herinnerde ik me een passage uit ‘Het teruggevonden licht’ van Jacques Lusseyran. Lusseyran beschrijft een moment tijdens zijn gevangenschap in concentratiekamp Buchenwald in 1944. Hij was daar terechtgekomen omdat hij bij het verzet betrokken en verraden was. Hij wordt op een dag door zijn kameraden naar de ziekenbarak gedragen, met 41 graden koorts. Ondanks de hoge koorts beleeft hij lucide helder hoe zijn organen een voor een uitvallen. Zijn hart klopt nog heel zacht. Zijn lichaam kronkelt van de pijn, maar het wil nog niet heengaan. En dan, op het randje van de dood, beleeft hij:

“Heb ik gezegd dat de dood zich van mij meester had gemaakt? Als ik dat gezegd heb was dat een vergissing. Ziekte en pijn wel, maar de dood niet. Integendeel, het leven, ja, hoe ongelooflijk dit ook klinkt: het leven had geheel en al bezit van mij genomen; nog nooit had ik zo intens geleefd. Het leven was in mij substantie geworden. Die drong bij mij binnen met een kracht die duizendmaal sterker was dan ikzelf. […] Het kwam als een helder glanzende golf, als een liefkozing van licht naar me toe. […] Het raakte me aan en sloeg als een golf over me heen; ik liet me erop drijven. Vanuit het diepst van mijn verwondering stamelde ik namen, of nee, ik sprak ze niet uit, ze klonken vanzelf: voorzienigheid, beschermengel, Jezus Christus, God. Ik probeerde niet om na te denken. Ik dronk aan de bron. En weer dronk ik en weer en weer. Deze hemelse bron wilde ik niet meer verlaten! […] Het was het Leven dat mijn leven behoedde. […] De enige strijd die ik te strijden had: ik mocht niet toestaan dat de angst mijn lichaam zou overweldigen. Want angst doodt, maar vreugde schenkt leven.”

Een groter contrast is er niet: de enorme dankbaarheid voor de verbinding met het leven zelf, tegenover de intentie om de verbinding met het leven te (laten) verbreken.

Waar maak je je dan bij euthanasie van los? Mijn indruk is dat we, bij een normaal verlopend sterven, worden afgehaald en begeleid naar een nieuwe vorm van leven. Gedurende het sterfproces groeien we daar naartoe. Van dat geleide naar die andere vorm van leven getuigen ook velen die een bijna-dood-ervaring meemaakten. Zal dat geleide er wel voor je zijn als je hier niet meer wilt leven en zelf de verbinding beëindigt, ‘de stekker eruit trekt’?

Een bijzonder familie-initiatief
Ingrid Deij

Geplaatst in: nieuws | 0

Tijdens het gesprekscafé kwamen we op ‘versterven’ als manier om in eigen regie te overlijden. Daarbij bracht iemand een eigen ervaring in, die ons allemaal raakte. Voor mij aanleiding om het betreffende echtpaar thuis te interviewen. Daar mocht ik ook een deel van de DVD met de gesprekken zien, die door de familie met Vader in de periode voor zijn dood waren gevoerd.

Hoe zijn die gesprekken met Vader ontstaan?

“Het speelde al langer door mijn hoofd: ‘Mijn vader wordt oud, we moeten hem nu toch eens vragen hoe zijn leven is geweest. Hij weet nog zoveel van vroeger, dat mag niet verloren gaan’. Vanuit dat idee heb ik met alle familieleden besproken of ze wilden meewerken aan gesprekken met vader, die we dan zouden filmen. Bijna iedereen heeft meegewerkt, één kleinkind was op wereldreis. Ik heb toen mijn vader’s leven ingedeeld in periodes en bedacht de onderwerpen die daarbij zouden passen. Iedereen heeft een bepaalde levensperiode met vader besproken, waarbij hij of zij zelf vragen rond die onderwerpen bedacht. We hebben op drie zaterdagen 2 uur met hem gepraat en alles is opgenomen.   Er was een lichte en hartelijke stemming. Het was heel rijk om dat zo samen te doen, ook voor vader, die zelf niet meer zo goed zijn levensverhaal kon overzien. Hij was heel helder en kon goed op de vragen ingaan. We kregen een indruk hoe vitaal hij nog was, maar ja, hij fietste tot kort daarvoor dagelijks nog 10 kilometer, of wandelde een uur lang, hoewel hij al in de negentig was!”

Hoe was het voor hem, om dit te doen?

“Hij werkte volop mee – en verraste ons ook. Na het eerste gesprek stond hij ineens op, liep naar het kabinet, haalde er een papier uit en las het ons voor. Het was een verklaring dat voor hem het leven wel voltooid was. Zorgen voor zijn vrouw hoefde niet meer nu zij was overleden, hij was niet meer zo mobiel nu hij met een rollator moest lopen en fietsen helemaal niet meer ging, hij kon niet meer volgen waar zijn kleinkinderen mee bezig waren. Zijn verjaardag vieren op de boot, zoals al heel lang gebeurd was, zou niet meer kunnen omdat hij met zijn rollator niet meer aan boord kon komen. Uitdrukkelijk maakte hij kenbaar: laat me gaan, ook reanimeren hoeft niet meer. Hij had zelfs een kopietje ervan gemaakt voor iedereen. Hij deed dat na het tweede gesprek nog eens.”

En toen?

“Een nichtje van me is huisarts. Zij vroeg hem of hij dan direct wilde sterven. ‘Nee, maar als het moment daar is, is het goed’. Achteraf kregen we pas in de gaten, dat hij vanaf dat moment bijna niet meer at. Heel sober. Eerst merk je dat niet, maar ik kwam elke week met een bak Chinees eten bij hem langs, en realiseerde me ineens: ‘Wacht eens eventjes, ik zit dit in mijn eentje te eten…’ Vader heeft daar nooit iets over losgelaten, hij deed het gewoon. Hij dronk wel een beetje.

Hoe lang heeft dat geduurd?

“Die gesprekken waren in januari, en zo rond eind juli, begin augustus, ging het zo slecht met hem dat we met elkaar een rooster hebben gemaakt, zodat er continu iemand bij hem kon zijn. Er is ook wat thuiszorg ingezet. Hij kwam toen zijn bed niet meer uit en hallucineerde soms. Hij zei op een bepaald moment wat bozig, dat hij niet onnodig in leven gehouden wilde worden, voor hem was het genoeg. We spraken af dat de huisarts maandag langs zou komen. Daar waren wij, zijn drie kinderen, die met de arts spraken over zijn euthanasiewens. Eerder had hij dat zelf al met de arts besproken. De arts zei: ‘Het is goed,ik zal het proces ervoor in gang zetten’. Wij gingen weer naar vader terug, en zagen nog net hoe hij zijn laatste adem uitblies. De strijd was gestreden.

Over zijn uitvaart had hij nog wel aangegeven, dat hij verwachtte dat iedereen dan wat zou zeggen. Zo hebben we het ook gedaan, van jong tot oud. Zijn as hebben we, samen met die van moeder, uitgestrooid op het punt waar de Hollandse IJssel uitstroomt in de Maas – daar ligt ook onze boot waar hij zo graag kwam. Zo wilde hij dat. Vader heeft als jonge man een periode lang op zee gevaren.

En hoe was het voor jullie om met hem over zijn leven te praten?

We hebben dit ongeveer een jaar lang voorbereid, we moesten eerst goed bedenken hoe we dit wilden doen. Hij was altijd heel alert, hield de politiek bij, gebruikte allerlei nieuwe snufjes zoals de chipknip als eerste, om mensen te prikkelen met de tijd mee te gaan. Maar toen hij een rollator moest gebruiken veranderde zijn leven toch wel. Veel wat voor hem waardevol was geweest viel weg.

Die gesprekken waren fijn om te doen. Achteraf zijn we in veel opzichten blij dat we dit met hem gedaan hebben. Het is gedocumenteerd, het geeft een mooi beeld van hoe hij was. Weet je, we hadden puur de opzet om hem over zijn leven en over de familie-geschiedenis te vragen nu het nog kon, het was niet bedoeld als afscheid. Pas na die eerste ochtend, waarbij hij ineens met die verklaring kwam, werden we wakker. Het was kostbaar voor ons allemaal.

1 2