Nieuwsbrief Wederzijds najaar 2020

Nieuwsbrief Wederzijds najaar 2020

NIEUW OP DE WEBSITE
‘Stervensbeschouwelijke vragen’

Bij het ouder worden maken velen hun testament op, en daarnaast eventueel ook een levenstestament. In een uitvaartcodicil kan men eigen wensen rondom het afscheid vastleggen. Dat zijn min of meer uiterlijke zaken die op weg naar het levenseinde ‘geregeld’ willen worden. Deze documenten vormen een hulp voor de nabestaanden om in de geest van de overledene te kunnen handelen als het zo ver is.
Sterven, mijn eigen sterven, heeft echter ook een ‘binnenkant’ die voorbereid wil worden. Daarvoor is niet altijd ruimte, tijd en de juiste gesprekspartner te vinden. Misschien gaan we zelfs wel het beste met onszelf in gesprek, om ons te bezinnen op het eigen leven en sterven.

Vanuit het bestuur van Wederzijds is het initiatief genomen om voor zulke bezinningsmomenten een reeks vragen aan te reiken. Zo staat er sinds kort een lijst met zulke ‘stervensbeschouwelijke vragen’ op de website. Denkt u daarbij o.a. aan: ‘Wat ligt er in mijn leven wat nog niet klaar is, wat ik nog zou willen afronden of afmaken?’ of ‘Hoe denk ik dat het er ‘aan de andere kant’ uitziet, wie zou ik daar misschien terugzien?’
Deze lijst, die u ook kunt downloaden, bevat naast deze vragen ook beknopte informatie over de documenten met een medisch en/of een juridisch karakter en bevat links die leiden naar informatieve websites over deze aspecten van het levenseinde.
U vindt dit hier op onze website.

Vragen stellen aan jezelf?
Ingrid Deij
Er is moed en innerlijke ruimte nodig om met zulk soort vragen te leven. Terugkijken op het eigen leven kan immers alleen vanuit eerlijkheid ten opzichte van jezelf. Er is, zoals bij iedereen, in de loop van de jaren veel gebeurd dat misschien beter anders had kunnen gaan. Zaken waarover ik nog spijt of verwijt beleef, wat me bedrukt of bezighoudt. Vanuit de gedachte dat het mogelijk is om die ‘losse eindjes’ van het eigen leven alsnog af te hechten, kan ik in beweging komen. Proberen nog contact te zoeken, dingen uit te praten en af te ronden. Zelfs moeilijkheden met mensen die inmiddels zijn overleden kunnen worden afgerond, door bijvoorbeeld een brief aan deze mens te schrijven, waarin stap voor stap wordt opgeschreven waar de schoen wringt en wat ik daarbij innerlijk beleef, waarbij geleidelijk ook positieve kanten gaan oplichten. Daarnaast kan een biografisch gesprek of een zielzorg-gesprek, waarin deze moeilijkheden worden uitgesproken, lucht geven. Er ontstaat dan meer ruimte van binnen. Het gaat om verwerken, misschien ook vergeven, om kunnen loslaten, zodat we verder kunnen.
Zo raken we in staat om de verantwoording voor ons eigen leven op ons te nemen. Zo kunnen we ons leven ‘voltooien’. In vrijheid, op eigen initiatief, autonoom.

THEMA ‘CONTACT NA DE DOOD’

bruggen-tussen-leven-en-dood.jpg‘Bruggen tussen leven en dood –
ontmoetingen met gestorvenen’
Iris Paxino

ISBN 9789060389195

Zoals in de voorjaars-nieuwsbrief al werd aangekondigd, is kortgeleden de Nederlandse vertaling van ‘Brücke zwischen Leben und Tod’ verschenen bij uitgeverij Christofoor.

Enkele citaten uit het voorwoord, geschreven door Thom Kloes:
‘Ik zie het wel als het zover is.’ Dit is een veelgehoorde, nuchter klinkende uitspraak als het gaat over de vraag wat er na de dood is. Begrijpelijk, want zo’n uitspraak kan ons beschermen tegen al te speculatieve voorstellingen over ‘het leven na de dood’, voorstellingen waarin wensdromen tot uitdrukking komen, of angstvisioenen zichtbaar worden die in de loop van de tijd zijn opgebouwd.
Niettemin, voorstellingen over de dood en wat er daarna gebeurt zijn ruim voorhanden. Ze kunnen zeer van elkaar verschillen omdat het gedachtegoed waaruit ze voortkomen sterk contrasteert; het kan uiteenlopen van materialistisch tot spiritueel of van agnostisch tot kerkelijk.
Maar het hebben van theoretische voorstellingen en gedachten over het leven na de dood zal niemands sterven minder pijnlijk maken en stervensangst niet of nauwelijks verlichten, ook niet als die voorstellingen religieus of spiritueel van aard zijn. Onze voorstellingen en gedachten krijgen pas werkelijk betekenis als we ze persoonlijk hebben verworven, vaak met de nodige inspanning. Hoe meer we existentiële uitgangspunten over leven en dood op eigen kracht veroveren en bewust in ons wezen opnemen, hoe groter hun impact op ons dagelijks leven is, op ons vermogen om stervenden bij te staan, en op de wijze waarop we zelf sterven.

Tot dit inzicht kwam Iris Paxino na haar studie, in haar psychologische adviespraktijk. Ze werd zich ervan bewust dat er meer nodig is dan kennis, om de processen die mensen tijdens en na hun sterven doormaken te kunnen begrijpen en te kunnen doorleven. Dat vraagt een intense verbinding met anderen. Hoe ontmoet je mensen, hoe neem je het wezenlijke van anderen in jezelf op? Om daarvan enigszins een vermoeden te krijgen, bleek een scholingsweg nodig te zijn waarin je liefde ontwikkelt als een kracht die je over de grenzen van leven en dood heen kunt laten uitstralen. Iris Paxino beschrijft in dit boek de intensieve scholingsweg die ze ging en steeds weer gaat, de vaardigheden, de ervaringen en inzichten die haar dat bracht en brengt.

Het lezen van Bruggen tussen leven en dood geeft een fascinerende inkijk in de aangrijpende ervaringen van overledenen met wie Iris Paxino zich heeft kunnen verbinden. Maar daarin schuilt niet de eigenlijke betekenis. Die is daar te vinden waar zij beschrijft hoe de kloof tussen het leven voor en na de dood wordt overbrugd. Daar dus waar ervaarbaar is hoezeer leven en dood met elkaar zijn verweven en op elkaar inwerken.
De hieraan gewijde teksten maken helder ‘wat een goede dood vraagt van ons leven’. Anders gezegd: wat we na onze dood doormaken bepalen we in hoge mate hier en nu tijdens ons aardse leven. En we kunnen kiezen: bepalen we dat wetend en bewust of onwetend en onbewust?

Het voorwoord bevat nog meer grote vragen, vragen over de consequenties van wat Iris Paxino door haar ontwikkelde vaardigheden heeft waargenomen bij haar contact met gestorvenen. Teveel om hier te vermelden.
Leest u vooral zelf dit belangrijke boek!

In onderstaand interview met Iris Paxino, door Ralf Lilienthal voor het Duitse maandblad A Tempo, kunt u meer lezen over hoe deze bijzondere vrouw zeer intensief heeft geoefend om tot authentieke waarnemingen te komen.



Iris-Paxino.jpgIris Paxino in gesprek met Ralf Lilienthal
Bruggen tussen hier en ‘de andere kant’

uit: A Tempo Nr 227

Voor wetenschappelijk opgeleide lezers vormt het boek ‘Bruggen tussen leven en dood’ een dubbele uitdaging. Want het gaat, zoals in de ondertitel staat, over ‘Ontmoetingen met gestorvenen’, een gebied dat gewoonlijk is voorbehouden aan het geloof. Maar tegelijk komt dit boek zo traditioneel en zo volledig door eigen waarnemingen onderbouwd over, dat de inhoud ervan niet zonder meer kan worden afgedaan als ‘esoterische fantasieën’. Ralf Lilienthal heeft de auteur van het boek opgezocht in haar Stuttgartse praktijkruimte en voegt ook zijn indrukken en vragen toe. Iris Paxino is psychologe en deed wetenschappelijk onderzoek naar bijna-dood-ervaringen.

Ralf Lilienthal | Beste Mevrouw Paxino, hoe wordt er tegenwoordig omgegaan met het thema ‘sterven’ en ‘dood’?

Iris Paxino | Net als vroeger kijken veel mensen weg, in de greep van hun angst, als ze worden geconfronteerd met deze existentiële thema’s. Maar de ban lijkt gebroken. Met iedere nieuwe generatie komen we een stukje verder weg van het grote taboe van de 20e eeuw. Alleen al de hospice-beweging is een aanwijzing in deze richting. Dat zie ik ook in mijn praktijk. Als ik vraag: ‘Voelt u iets van uw man’, of ‘uw moeder’, of ‘uw kind?’, dan zeggen de mensen: ‘Ja, ik merk dat de gestorvene heel dichtbij is’. Of ook wel: ‘Hij is veel te ver weg’. Bijna altijd kunnen ze met mijn vraag ervaringen verbinden die ze volledig reëel meemaken.

RL | Daar komt bij dat de wortels van uw intensieve uiteenzetting met het thema ‘Dood’ tot ver in uw jeugd teruggaan…

IP | Ik ben in Roemenië opgegroeid. Daar is de dood veel dichterbij dan hier, vooral in de dorpen. Het lichaam wordt thuis opgebaard, gewassen en later in de kist door de straten naar het kerkhof begeleid. Natuurlijk rouwen mensen daar net zo goed als wij, maar het sterven hoort daar bij het leven. Ik had heel gevoelige ouders, die als vanzelfsprekend verbonden waren met de geestelijke wereld, zonder dat ze er dogmatisch over deden. Concreet was het de verrassende dood van mijn grootmoeder, die ik boven alles liefhad, die dit levensmotief voor het eerst aanraakte. Ik kon niet begrijpen dat ik haar niet meer zou zien, niet meer zou kunnen aanraken. Toen ze een tijd lang steeds weer heel herkenbaar in mijn dromen verscheen, begon ik te begrijpen: er zijn dus kennelijk tussenwerelden, bruggen tussen hier en daar. En, als zij als gestorvene mìj kan vinden, moet ik dat toch omgekeerd ook kunnen.
Het thema ‘dood’ laat Iris Paxino niet meer los, ook als haar omgeving ingrijpend verandert. Haar ouders trekken eerst naar Griekenland, later naar Duitsland. Na haar middelbare school studeert ze literatuurwetenschap, pedagogiek en psychologie. Zowel haar doctoraalscriptie als haar proefschrift wijdt de beginnende psychologe aan het thema van de bijna-dood-ervaring. Drie jaar lang bestudeert ze alle bronnen en wetenschappelijke onderzoeken over dit thema en legt uiteindelijk in 300 bladzijden een promotie-onderzoek op tafel, inclusief een onderzoek gebaseerd op zelf-afgenomen interviews. Maar als ze in het ziekenhuis werkt en later in haar eigen advies-praktijk wordt haar potentieel pas echt wakker.

IP | Ik heb toen gemerkt dat het werken met stervende mensen voor mij van meet af aan heel vertrouwd voelde. Het ging er niet om iemands hand vast te houden of om moed in te spreken, maar om te merken dat er in de ziekenkamer ‘aanwezigen’ waren, onzichtbare begeleiders op de weg – wezens die de overgang van de stervende voorbereiden, en andere wezens die hem aan de andere kant van de drempel ontvangen. Ook was na het sterven de patient niet ineens ‘weg’, ik kon zijn wezen nog aanvoelen. Zo werd me duidelijk dat ik een scholingsweg moest aangaan, om zulke processen steeds bewuster te beleven en te kunnen begrijpen.
De doelbewust opgepakte antroposofisch-meditatieve scholing en de (zoals zij dat noemt) ‘heel concrete beschrijvingen van de ontwikkelingsweg van de mens’ maken het Iris Paxino mogelijk om haar eigen aanleg en vaardigheden op dit gebied te verdiepen en uit te breiden.

IP | Sommige belevenissen overkwamen me als een genade. Maar het was ook duidelijk dat ik die ervaringen vanuit mijn wil dichterbij kan brengen. Door meditatie, door jarenlang oefenen, want het denken op zich is niet voldoende. Er zit extreem veel werk en serieuze inzet in – en liefde. Liefde is de sleutel tot alles. Dat heeft te maken met kunnen ontmoeten, met de bereidheid om ernaar te kijken, me te openen. Al het sociale moet verbonden zijn met liefde, wil het goed worden. Dat begint al in het alledaagse en in hoe je mensen ontmoet. Maar het houdt niet op bij de drempel naar de andere kant! Het is de meditatie die de ruimte vormt waarin je ontmoetingen met de geestelijke wereld kunt hebben – met elementenwezens, met engelen en met gestorvenen.
Terwijl Iris Paxino spreekt wordt steeds duidelijk dat ze – op basis van wat ze zelf heeft beleefd – een beeld schetst dat niet alleen het wereldbeeld van de natuurwetenschap maar ook de confessioneel-christelijke voorstellingen van ‘gene zijde’ overstijgt.

IP | Onze christelijke cultuur heeft een heel statisch beeld van het sterven en van wat er daarna komt. Want het gaat er niet om dat we wachten op de verlossing. Ook het over de drempel gaan en al die verschillende ervaringen, die daarna komen, hebben heel veel te maken met onze eigen activiteit. We zijn ervoor en erna verantwoordelijk voor wat er gebeurt. Maar dit hele stuk blijft donker en onbegrijpelijk zonder de begrippen ‘reïncarnatie’en ‘karma’. Die moet je je uiterst concreet voorstellen. Al sinds mijn kindertijd sprak voor mij het idee van de individuele wedergeboorte en het persoonlijke lot vanzelf. Door de antroposofie kon ik dat nog uitdiepen. Maar het is wel wat anders om erover te lezen, dan het ook echt zelf te beleven. Intussen schijnen deze geestelijke feiten niet meer zo totaal absurd te zijn. Dat is in de laatste jaren erg veranderd. Bij enquêtes blijkt dat zo’n beetje de helft van de Duitse bevolking tegenwoordig in reïncarnatie gelooft.
Wat in de hele maatschappij geldt, een toenemende openheid voor ervaringen ‘vanaf de andere kant’, vindt Iris Paxino ook bevestigd in het werk met haar patiënten, met mensen die zeker niet alleen uit de kleine kring van spiritueel geïnteresseerden komen.

IP | Ik werk nooit als ‘medium’, als ‘helderziende’, als iemand die boodschappen van de andere kant overbrengt. In plaats daarvan doe ik met het grootste deel van mijn patiënten meditatieve oefeningen, en zij komen dan zelf tot het beleven van hun gestorvenen of van hun engel. Daarbij ben ik vaak verrast hoeveel mensen bereid zijn om deze weg mee te gaan. Maar dat lukt ook echt, je hoeft ze alleen maar te begeleiden. Door ervaringen bij het sterven van een mens van wie je houdt, door het pijnlijke gemis ben je losser en sta je meer open voor eenvoudige oefeningen. Wel is het belangrijk om goed geworteld te blijven in de werkelijkheid en om heldere, onvervalste waarnemingen te hebben. Daarom bestaat het begin altijd uit het zich verbinden met de lichte kracht van de eigen beschermengel, die ons steunt en leidt. Dat is een kracht waar je je altijd op kunt richten, die iets moederlijks, omhullends heeft.

RL | Wat zijn de beweegredenen van mensen die met sterfgevallen en met overledenen te maken hebben, om naar u toe te komen?

IP | De gedachte dat er bruggen zijn tussen de werelden is voor veel mensen een bevrijding. De achterliggende reden waarom mensen zulke bruggen zoeken is heel individueel. De een begrijpt niet waarom een mens sterft, speciaal als het gaat om een onschuldig kind. Een ander kan het verlies niet verwerken. Er komen nabestaanden van zelfmoordenaars die gevangen zitten in diepe duisternis bij me, of vrouwen die nog tientallen jaren na een abortus worstelen met de gevolgen van hun beslissing. En steeds weer beleven mensen hoe belastend het is, als gestorven zielen blijven hangen; dat kan zelfs leiden tot lichamelijke ziektes.

RL | Wat betekent dat: ‘blijven hangen’?

IP | Iedereen kan op elke trap van zijn leven in een crisis terechtkomen. Zo’n crisis kun je gebruiken om een ontwikkelingsstap te maken. Maar het kan ook zijn, dat je in elkaar klapt en er niet meer uitkomt. Dat geldt ook nà de dood – want wij dragen allemaal onopgeloste zaken met ons mee over de drempel! Degene die veel met zich mee sleept, iemand die onvoorbereid is of die vol angst zit, kan na de dood lang blijven steken in zijn ontwikkeling. Dat is dan belastend voor de partner, de familie of zijn verdere sociale omgeving. Zulke gestorvenen moeten dan regelrecht worden begeleid op hun weg, door hun blik in een andere richting te leiden.

Hier moet er een einde komen aan het gesprek. Want Iris Paxino zou nog kunnen spreken over verdere ontwikkelings-stappen van gestorvenen in de verschillende bereiken van de geestelijke wereld, maar dat vraagt een langere ‘adem’ dan dit interview. Maar opvallend is: zelfs als ze over heel ‘verre’ sferen spreekt is haar gedachtengang niet nevelig of zweverig, maar getuigt van een indrukwekkende ‘innerlijke logica’. Dat moet je kunnen uithouden. En misschien moeten we dat ook een keer willen proberen uit te houden – het gaat toch om een thema dat ons, met elke dag die ook weer voorbij is, meer aangaat .

WORKSHOPS WEDERZIJDS IN WINTER EN VOORJAAR

Ontwikkelen van inzichten en ervaringen rond het voortbestaan na de dood

Elke opvatting over euthanasie wordt bepaald door opvattingen over de dood. De grote vraag daarbij is of de dood het einde betekent van ons bewustzijn, of dat er iets van ons voortleeft. Om een beeld van een eventueel leven na de dood te vinden, schetst Jaap van de Weg (arts) een weg om daar zoekend, denkend en ervarend dichter bij te komen. Hieraan wordt in deze langere workshop (anderhalve dag) gezamenlijk gewerkt.

Datum:
vrijdag 11 december (20-22 uur) en
zaterdag 12 december (09.30-16.30 uur, inloop vanaf 09.00 uur).
Plaats: gebouw Helicon, Socrateslaan 22A, 3707 GL Zeist.
Kosten: € 52,50. U ontvangt na afloop van de workshop een factuur.
Maximaal 16 deelnemers. Er zijn nog enkele plaatsen beschikbaar.
Aanmelding: persoonlijk bij Thom Kloes via info@wederzijds-stervenscultuur.nl


Het loslatingsproces voor en na de dood

In de laatste levensfase kunnen we nog tal van nieuwe ervaringen opdoen, voordat we echt klaar zijn om te sterven. Een ervan is het durven en kunnen loslaten. Maar ook andere ervaringen zijn van wezenlijk belang. Bij euthanasie maak je die essentiële fase niet of heel anders mee. Wat mis je dan?
Na een korte inleiding over het boek ‘Het maakt uit hoe je sterft’ door Joukje Pothoven bespreekt Luc Vandecasteele (arts) welke ervaringen en perspectieven er aan de orde zijn, zowel voor als na het sterven. Na zijn inleiding worden, in gezamenlijk gesprek, persoonlijke vragen en ervaringen uitgewisseld.

Datum: 20 februari 2021
Plaats: Gemeentezaal van de Michaelkerk in Veldhoven, Dorpsstraat122, 5504 HL Veldhoven
Aanmelding via info@wederzijds-stervenscultuur.nl

Maximaal 15 deelnemers.
Kosten: € 17.50. U ontvangt een factuur voor de kosten na bijwonen van de workshop.


‘Mijn levenslot en ik – wat heb ik ervan gemaakt?

Workshop met Jolien Wilmar, biografisch schrijver bij ‘Het levensverhaal’
www.hetlevensverhaal.com

Wanneer het grootste gedeelte van het leven is geleefd en het einde in zicht komt, groeit vaak de vraag: Heb ik er eigenlijk wel toe gedaan in dit leven? Heb ik ervan gemaakt wat de bedoeling was?

Tijdens deze schrijf-workshop gaan we onderzoeken welke weg we in dit leven hebben afgelegd. Dit doen we aan de hand van concrete schrijfoefeningen. We hebben een hele dag de tijd om de volgende thema’s te onderzoeken:
Wat kreeg ik van huis uit mee? Waarin heb ik mij ontwikkeld?
Welke eigen besluiten heb ik genomen? Wat heb ik geschonken in het leven?
Wat heb ik in beweging gezet, wat heb ik aangericht?
Wat was/is de drijvende kracht in mijn leven? Wat wil ik nog leren, ervaren of doen?
Schrijfervaring is niet nodig.
Er wordt gewerkt in kleine groepen (binnen de coronaregels)
Tussentijds vinden er momenten van uitwisseling plaats.
Er is voldoende tijd voor het delen van het geschrevene.
Daarbij is iedereen vrij om het geschrevene al dan niet in de groep voor te lezen.

Datum: 24 april 2021
Plaats: Gemeentezaal van de Johanneskerk, Badhuisweg 27, 7201 GM Zutphen
Tijd: 10.30 tot 16.30 uur, inloop vanaf 10.00 uur
Maximaal 20 deelnemers
Kosten: € 30 euro, aanmelding via info@wederzijds-stervenscultuur.nl

U ontvangt een factuur voor de kosten na bijwonen van de workshop.

THEMA ‘STERVEN’

Ineke-Visser_sterven.png‘Tijd voor een ander verhaal’ en ‘Het leven voltooien’

Ineke Visser
door Joukje Pothoven

Onlangs zijn bij het LANDELIJK EXPERTISECENTRUM STERVEN, twee boekjes verschenen, een tweeluik. Ze vormen een pleidooi voor het “gewone” sterven.
Het eerste boekje, Tijd voor een ander verhaal, is geschreven door Ineke Visser, voorzitter van het Landelijk Expertisecentrum. Het wil de weg vrij maken voor een nieuw verhaal over de laatste levensfase in onze samenleving. Een verhaal dat vertelt over het kostbare en wezenlijke van de diepmenselijke ervaring van het sterven. Een verhaal over intimiteit, verbondenheid en heling. Er zijn in het boekje handreikingen te vinden voor verschillende momenten in het intensieve proces van sterven. Daaronder ook praktische handreikingen voor de naasten, hoe ze een dierbare nabij kunnen zijn in de laatste dagen.
Ineke Visser beschrijft hoe symbolische taal, ook wel beeldtaal of taal van de ziel genoemd, een taal is die ook wel door stervenden wordt gebruikt. Die taal nodigt ons uit om een ruimer perspectief in te nemen.
Ze vergelijkt het proces van sterven als de geboorte van een vlinder. Met het voorbeeld van iemand die vanuit medelijden met de vlinder, die met grote moeite uit de cocon kwam kruipen, de cocon open maakte. Toen bleek dat de vleugels nog niet rijp waren om te vliegen.
Zo kan bij het proces van sterven ervaren worden, dat er soms nog bepaalde dingen afgemaakt moeten kunnen worden om het sterven mogelijk te maken.
Sterven, als een uniek persoonlijk proces, speelt zich op verschillende niveaus af. In dit boekje worden de volgende niveaus onderscheiden: het niveau van het fysieke, het emotionele, het mentale, het spirituele en van het ‘Ik en de ander’. De specifieke kwaliteiten van deze niveaus in het stervensproces worden helder beschreven.
Tenslotte is er aandacht voor bijzondere bewustzijnservaringen rondom het levenseinde. Het zijn ervaringen van een subtiele spirituele kwaliteit, ze zijn troostrijk en geruststellend en lijken de stervende voor te bereiden op de dood.
Het tweede boekje, Het leven voltooien, bevat tien persoonlijke verhalen over de waarde van leven met sterven. De verhalen zijn door professionals opgetekend uit de monden van nabestaanden en voorzien van een duiding door een expert of professional. Het zijn indrukwekkende en intieme verhalen van nabestaanden over gestorven geliefden. Ze laten ook meebeleven, hoe deze nabestaanden zelf hebben kunnen omgaan met de laatste levensfase van deze mens.
We kunnen zo een inkijkje krijgen in wat er allemaal kan gebeuren en in wat er nodig is, voordat de stervende werkelijk zo ver is dat het leven losgelaten kan worden. Angst, onrust en pijn horen vaak bij het stervensproces. Ze vormen onderdeel van de verhalen.
De duidingen door experts geven inzicht in de spanningen die kunnen spelen rondom het levenseinde en zetten aan tot verder nadenken over grote thema’s zoals autonomie, vrijheid, regie, verbondenheid, eenzaamheid, nabijheid en overgave.
Beide boekjes zijn het lezen meer dan waard!

THEMA ‘NABIJ-DE DOOD-ERVARINGEN’

Het-geheim-van-Elysion.jpgHet geheim van Elysion

ISBN 9789493175440
boekbespreking door Douwe van Houten

‘Een nabij-de-dood-ervaring is een overweldigende confrontatie met de onbegrensde dimensies van ons bewustzijn’. Zo beschrijft Pim van Lommel, cardioloog, onderzoeker en auteur, deze uitzonderlijke ervaringen. Ervaringen, die niet passen in het huidige materialistische wereldbeeld. Toch hebben ruim 50 miljoen mensen, overal ter wereld, zo’n ervaring doorgemaakt.
Dit boek bevat 45 jaar onderzoek van Nabij-de-Dood-Ervaringen (NDE), vroeger benoemd als ‘Bijna-Dood-Ervaring’ (BDE). ‘NDE’ sluit beter aan bij ‘Near-Death-Experience’, de internationale benaming. De titel van het boek hangt samen met de ‘Elysese velden’ uit de oude Griekse cultuur – het oord van gelukzaligheid.
De belangstelling voor dit fenomeen neemt sinds het eind van de jaren zeventig alleen maar toe. Toch zijn de oudste beschrijvingen ervan, door Plato, al zeker 2400 jaar oud. Omdat reanimatie nu vaker met succes verloopt, maken de laatste veertig jaar steeds meer mensen deze ervaringen door. Ongeveer 600.000 Nederlanders blijken iets in deze richting ervaren te hebben.
In de laatste 45 jaar is er veel onderzoek gedaan naar NDE om een verklaring te vinden. Aanvankelijk kon het worden afgedaan met: ‘dit komt door zuurstoftekort in de hersenen’ of ‘het zijn hallucinaties’. Maar het wordt steeds duidelijker dat de reductionistische materialistische verklaringen hiervoor niet opgaan. Deze ervaringen passen niet binnen de huidige wetenschappelijke uitgangspunten. Ze vragen om een evolutie of revolutie van deze axioma’s.
Als eerste ter wereld deed Pim van Lommel uitvoerig wetenschappelijk onderzoek naar deze ervaringen. Zijn conclusie is, dat het bewustzijn niet ophoudt als de hersenfuncties zijn weggevallen. Zijn boek ‘Eindeloos Bewustzijn’ bracht wereldwijd een schok teweeg.
In het besproken boek ‘Het geheim van Elysion’ komen vijftig auteurs aan het woord, vanuit allerlei invalshoeken: vele kleurrijke ervaringsberichten, kritische (natuur)wetenschappelijke beschouwingen, theologische commentaren, benaderingen vanuit de mythologie en de kwantummechanica. Auteurs met soms al tientallen jaren onderzoek achter zich, anderen met een al vele jaren gekoesterd geheim. Een zeer internationale groep.
Het is een dik boek – ruim 400 bladzijden – maar ieder hoofdstukje vormt een geheel. De lezer kan zo zijn eigen route door het boek kiezen.
Na dit boek gelezen te hebben, kan niemand meer de opvatting handhaven dat er na de dood niets is. Elk weldenkend mens zal daar tenminste aan gaan twijfelen. Zo ook zal elke rechtgeaarde wetenschapper twijfels gaan bespeuren of zijn wetenschappelijke systematiek wel opgaat voor het fenomeen van de NDE. Voor hulpverleners is dit boek een hulp en eigenlijk ook een noodzaak.
Veel mensen, die deze indringende, levensveranderende ervaring hebben meegemaakt, voelen zich door mensen in hun nabije omgeving en hulpverleners niet begrepen en doen het zwijgen er toe. Voor hen kan dit boek een feest van herkenning zijn.
‘Het geheim van Elysion’ gaat over een nabije wereld, die voor ons gewone bewustzijn meestal verborgen is. Bij een NDE treedt een indringende waarneming van deze wereld op, zo ingrijpend, dat voor de betreffende persoon zijn hele leven verandert. Ook voor de lezer kan dit boek een omwenteling bewerkstelligen van de eigen opvatting over leven en dood – en daarmee van zijn gehele levensinstelling.

THEMA ‘PALLIATIEVE ZORG’

Slotcouplet.jpgSlotcouplet – ervaringen van een longarts
Sander de Hosson

boekbespreking door Joukje Pothoven

‘Geneeskunde is soms genezen, vaak verlichten, altijd troosten’. Deze uitspraak van de zestiende-eeuwse arts Ambroise Paré is de lijfspreuk van Sander de Hosson, longarts in het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen. Hij heeft als longarts veel te maken met ongeneeslijk zieke mensen en schreef daarover jarenlang blogs. Daarin komt hij over als een heel betrokken arts, die oog heeft voor de hele mens, niet alleen voor de zieke longen. Voor hem komt de kwaliteit van leven op de eerste plaats: de behoeften en wensen van de patiënt spelen een doorslaggevende rol bij de keuzes voor behandeling, hij stemt echt af. Het is indrukwekkend om in de verschillende hoofdstukken te lezen met hoeveel kennis, kunde, liefde en aandacht hij als arts mensen in hun laatste levensfase begeleidt. Uit het boek blijkt dat hij ook veel aandacht en eerbied besteedt aan individuele psychosociale en existentiële aspecten van de zorg, om het mensenleven dat hij begeleidt in deze cruciale periode zo zinvol mogelijk te laten verlopen. Hij streeft ernaar om deze aspecten altijd bespreekbaar te maken.

Uit een interview met De Hosson:
Vroeg praten over de laatste levensfase, ook wel advance care planning genoemd, is een heel belangrijk principe. ‘Wees niet bang om vragen te stellen over het ziektetraject of over je angsten of andere psychische klachten. Kijk samen naar de toekomst, zodat je weet wat je kunt verwachten. Er is veel aandacht voor jouw wensen in de laatste levensfase.’
Over sterfte en de laatste levensfase praten is niet makkelijk, er heerst een soort taboe op, merkt De Hosson. Dit taboe wil hij graag doorbreken. Zijn dringend, maar zeer vriendelijk advies is dan ook; praat erover. ‘Als je niet over de laatste fase durft te praten, dan wordt je angst alleen maar erger. Door het gesprek met je longarts of huisarts aan te gaan, weet je wat er mogelijk is en wat je staat te wachten. Dat stelt je gerust.’

De Hosson richtte in 2020 met anderen ‘Carend’ op, centrum voor Palliatieve zorg. Met dit centrum wil Carend het verschil maken voor mensen in de laatste levensfase. Carend (staat voor Care at the End of life) zet zich in voor het vroegtijdig markeren van de palliatieve fase, omdat dat de patiënten en hun naasten de mogelijkheid biedt om in een vroeg stadium met elkaar in gesprek te gaan over de wensen en behoeften in de laatste fase van het leven. Daarbij speelt Advance Care Planning een grote rol voor de betrokken arts.
Carend wil voorop lopen in het gesprek over palliatieve zorg, door lezingen te organiseren voor gewone mensen en door bij te dragen aan wetenschappelijk onderzoek. Ook zijn er doelstellingen voor onderwijs aan aanstaande professionals in de zorg, van verzorgenden tot en met artsen en specialisten.
Palliatieve zorg gaat over waardig leven en over waardig sterven – en dat vraagt specialistische kennis en ervaring van zorgprofessionals. Ieder mens is uniek, ieder levensverhaal is uniek. Juist in de laatste levensfase verdient dat uniek-zijn de volle aandacht.

Dame Cecily Saunders (grondlegger van de hospice-beweging in Engeland) formuleerde dat zo:

‘You matter because you are you, and you matter to the end of your life’

Wilt u meer lezen over en van Sander de Hosson? Leest u dan hier verder.

Of bekijkt u dit filmpje via deze link, met een interview met Sander de Hosson
of leest u deze recente blog van De Hosson op de website van Carend.

THEMA GESPREK OVER HET LEVENSEINDE

ik-wil-met-je-praten.jpgPraten over het levenseinde is belangrijk, dat beseffen we wel. Maar hoe doe je dat dan? We moeten vaak een drempel over om de eerste stap te zetten. Hoe begin je zo’n gesprek? Hoe bereid je je er op voor?
‘Van Betekenis tot het einde’, de organisatie die het praten over het eigen levenseinde wil bevorderen, ontwikkelde hiervoor een paar hulpmiddelen. Een ervan is een filmpje en een checklist over hoe je een brief zou kunnen schrijven over punten die rond het levenseinde voor jou van belang zijn. Zo’n brief helpt om gedachten te ordenen en een gesprek voor te bereiden. In dit filmpje spreekt Marijke Wulp hierover.

Er is ook een checklist gemaakt met onderwerpen die bij een gesprek over de eigen wensen rondom het levenseinde aan de orde kunnen komen. Die vindt u hier.

‘Ik wil met je praten’ is opgericht door een samenwerkingsverband van een aantal grote organisaties, zoals o.a. Agora, de VPTZ, Vilans en Reliëf. Stichting Wederzijds is ‘stakeholder’ van Ikwilmetjepraten.nu en onderschrijft van harte het belang van ‘Praten over je eigen levenseinde’. U kunt zich hier desgewenst inschrijven voor hun nieuwsbrieven.


Wederzijds en de gesprekscafés over leven en sterven

Op onze website kunt u vinden in welke plaatsen momenteel Gesprekscafés over leven en sterven worden georganiseerd. In deze corona-tijden wel tevoren altijd even checken of het betreffende café doorgaat…
Bekijk onze agenda

Palliatieve zorg vanuit de antroposofische geneeskunde

Palliatieve begeleiding behoort tot het meest dankbare en soms meest arbeidsintensieve werk van de huisarts.

De meeste antroposofische artsen in Nederland zijn huisarts en begeleiding van terminale patiënten behoort dus tot ons gewone takenpakket. Het is een groot goed, dat je in Nederland met goede zorg gewoon thuis kunt overlijden.
Het gaat altijd om zorg op maat. Wat heeft dit mens op dit moment in zijn leven nu van mij nodig? De arts-patiëntrelatie verbreedt zich al snel tot een zorgteam met mantelzorgers, wijkverpleging of medewerkers van een hospice.

Madeleen Winkler, antroposofisch huisarts te Gouda
Madeleen Winkler, antroposofisch huisarts te Gouda

Soms is er sprake van ouderdom. Het leven is gewoon op. Soms is er een chronische of ernstige ziekte zoals COPD, hartfalen of Amyotrofische Lateraal Sclerose. Bij kanker is er vaak al een lang traject aan voorafgegaan. Mensen hebben gekozen voor operatie, chemotherapie, bestraling of immunotherapie, maar de tumor en metastasen groeiden gewoon door en voor het palliatieve traject wordt terugverwezen naar de huisarts. Diehards kiezen soms direct voor alleen complementaire benadering en wijzen de chemo etc. af.
Het valt me op, dat na bestralingen en vooral na chemotherapie het proces vaak moeizamer verloopt, mensen minder makkelijk ‘loskomen’ uit het lijf dat meer ‘verhard’ is. We komen vaak niet uit zonder pijnstilling, tot aan morfine toe. Volgens de standaard is het doel iemand zo ‘comfortabel’ mogelijk te houden. Niet geheel beneveld te zijn door de pijn, maar ook niet volledig pijnvrij, alsof er niets aan de hand is. Je lichaam verlaten aan het eind van je leven is ook een proces, waarvan pijn een onderdeel kan zijn. Het is altijd indrukwekkend om te zien hoe iemand naar het einde toeleeft, het vaak steeds vanzelfsprekender wordt en iemand zegt: ‘ik hoef niet meer in dit lijf en in dit leven, het is klaar’. Voor familie en omstanders, die dat zelf niet aan den lijve ondervinden, is dat dikwijls heel moeilijk om aan te zien. Ook zij hebben onze zorg nodig en moeten in het proces meegenomen worden. Gesprekken met ieder apart en samen over: hoe gaat dit verder, wat kun je verwachten, wat is doodgaan en hoe kijk je aan tegen wat daarna komt? Vanuit de antroposofische geneeskunde zien we de mens als een wezen dat altijd een ontwikkelingsproces gaat, ook tijdens een ziekte en zeker in de laatste levensfase. Met eerbied kijken we naar dat proces. Doodgaan wordt ook wel ‘geboren worden in de geest’ genoemd. Ook na bijna-doodervaringen beschrijven mensen het doorgemaakte proces als het indrukwekkendste van wat ze in hun leven hebben meegemaakt!

Euthanasie

In de oudheid zei men zoals Izaak in de Bijbel: ‘Kom bij me en laat me je zegenen, want ik voel dat ik ga sterven’. Die vanzelfsprekende omgang met het eigen sterven zie je tegenwoordig nog maar zelden. Mensen voelen het wel, maar vertalen het – soms – in de vraag naar euthanasie. Die (soms dwingende) vraag komt ook vaak vanuit de familie of omgeving die het lijden van hun dierbare niet aan kan zien. De vraag naar euthanasie komt ook voort uit angst voor heftig lijden, onttakeling en verlies van menswaardigheid, bijvoorbeeld als je dat in de omgeving hebt meegemaakt. Vertrouwen is dan als eerste nodig. Vertrouwen dat je dit proces goed doorkomt. Vertrouwen dat je omgeving je steunt. Vertrouwen dat je arts er voor je is en de vele hulpmiddelen kent en zal inzetten om het geheel dragelijk te houden. Vertrouwen ook dat je je over mag geven en het leven zijn loop zal hebben tot het bij jou passende einde toe. Sommige mensen pakken dat op door hun eigen uitvaart tot in de puntjes voor te bereiden. Ook terugkijken op je leven en eventuele nog niet voltooide dingen afronden, conflicten nog uitpraten, is behulpzaam. Belangrijk is dan het vinden van de juiste balans tussen bezoek om afscheid te nemen, alleen met de intimi te zijn én rust en innerlijke stilte te vinden. De vraag of iemand daarbij behoefte heeft aan een bezoek van een geestelijke hoort daar ook bij.
Voor iemand die de vele literatuur over het leven na de dood kent, maakt het uit hoe iemand de overgang maakt, of het leven helemaal ten einde is of niet. Euthanasie doe ik uit principe niet, omdat ik iemand het indrukwekkendste proces in zijn leven niet wil afnemen. Wel geef ik altijd de belofte, dat we er alles aan zullen doen om het proces gezamenlijk te gaan en dragelijk te houden. Desnoods kan dat in de laatste fase met palliatieve sedatie, waarbij morfine per infuus de pijn vermindert en dormicum iemand desgewenst in slaap kan houden. Daaraan vooraf gaat een passend afscheid van de dierbaren. Wanneer iemand de beslissing heeft genomen: ‘Ik wil nu alleen nog slapen’ laat diegene ‘los’. Met die innerlijke bewustzijnsstap zet vaak het stervensproces in, waardoor het overlijden zelden meer dan een paar dagen later een feit is. Door de belofte dat deze mogelijkheid er is en de dokter je niet in de steek laat kiezen de meeste mensen voor het natuurlijk sterfproces en verdwijnt de euthanasiewens. Een enkeling kiest voor een andere arts, die wel bereid is euthanasie te geven. En dan zie je regelmatig iets heel bijzonders: de zekerheid dat de afspraken gemaakt zijn voor nu of voor later, maakt bij een aantal mensen dat ze daardoor ‘los’ kunnen laten en voordat het tot euthanasie kon komen heel rustig komen te overlijden.

Medicatie en therapieën

Als mens leven we in een lichaam op aarde. Ieder heeft zijn individuele DNA, vingerafdruk en immuunsysteem. Je zou dat de fysieke afdruk van zijn individualiteit, zijn ‘Ik’ kunnen noemen. Bij het sterven laat het Ik los. Dat loslaat-proces kun je als het ware voor doen met bijvoorbeeld dagelijks een subcutane injectie Olibanum comp. Dit is een combinatie van Aurum D30/Olibanum D12/Myrrhe D6, dus myrrhe, wierook en goud in oplopende potenties/verdunningen. Door het middel als injectie toe te dienen komt het snel in de extracellulaire ruimte, wordt in de bloedbaan opgenomen en komt daarmee in het gebied van het Ik, de individualiteit. Hiermee dwing je niet, maar geef je een voorbeeld hoe je los kunt laten.
Terminale patiënten zijn heel gevoelig voor aanraking. Alle uitwendige therapieën kunnen zo ook behulpzaam zijn in het langzaam loslaten: voeten wrijven met koperzalf, lavendel- of rozenolie. Ook een speciale inwrijving van het hart als orgaan van het Ik kan het Ik versterken in het gaan van de passende weg in het loslaten. Zo kan ook Oxaliszalf over de buik, een warme kamille buikwikkel of een duizendblad/millefolium leverwikkel klachten verlichtend zijn. De warmte van de handen, een kruik en zachte warme stoffen kunnen daarbij het gevoel van geborgenheid vergroten.

Doorliggen is heel goed te voorkomen door de kwetsbare huiddelen regelmatig, bijv. 2 x daags of bij elke keer draaien bij wisselligging, in te smeren met Venadoron, ook wel Lotio pruni comp. cum cupro genoemd. De vitaliserende werking van de prunus op de huid wordt gecombineerd met koper, hetgeen doorwarmt en daarmee de doorbloeding bevordert.
Speciaal voor slecht genezende wonden is, destijds voor lepra wonden, Vulnodoronzalf ontwikkeld op basis van een aantal mineralen in een heel bijzonder bereidingsproces, waardoor de vrijwel ‘dode’ huid regenereert en herstel intreedt.
Dat eten en drinken langzamerhand oninteressant worden ligt natuurlijk in het normale proces van naar de dood toegroeien, dus vooral niet opdringen! Licht verteerbare soepen, theeën, vruchtensappen en voedingsmiddelen waar de zieke trek in heeft zijn passend.
Bij kankerprocessen zijn er goede ervaringen met maretak-preparaten. Daarbij blijft de conditie vaak heel lang goed en ondersteun je het houden van de eigen regie. Ook in de terminale fase is het daarom zinvol om de maretakinjecties door te zetten, als ondersteuning van het Ik.
Voor veel lichamelijke ongemakken, zoals obstipatie, misselijkheid en pijn zijn er, afhankelijk van de situatie en de persoon, natuurlijk ook vele antroposofische en homeopathische middelen beschikbaar, zoals chelidonium, balsemieke melissegeest, gentiana, oxalis of aconitum. Bijzonder goede ervaringen zijn er met Naja comp, een mengsel van slangengiffen, zowel per injectie of als druppels, dat verlichting geeft bij pijn en paresthesieën na chemotherapie.
Loslaten is ook een vorm van ‘uitademen’. Door kunstzinnige therapie, door te tekenen, te schilderen, door te kijken naar de schilderende therapeut of naar passende schilderijen wordt het innerlijk in beweging gebracht en het loslaatproces ondersteund. Datzelfde geldt, luisterend, voor muziektherapie.
Palliatieve zorg is een continu proces van waarnemen wat er nu nodig en behulpzaam is, en creatief blijven zoeken naar de beste oplossing. Door in de laatste fase een dagelijkse visite af te leggen en mijn 06 nummer te geven voor overleg en indien noodzakelijk een bezoek ’s nachts of in het weekend, ontstaat het vertrouwen om los te laten en toe te leven naar het ‘over de drempel’ gaan. Steeds weer is het een uitdagende zoektocht, maar ook een dankbaar onderdeel van ons vak!

 

Bronvermelding:

Bovenstaand artikel is verschenen in TIG
TIG – tijdschrift voor integrale geneeskunde | jaargang 34 | nummer 4 | 2019

Stervensbeschouwelijke vragen

Vragen ter voorbereiding op het sterven

Levensbeschouwelijk is er online veel goede informatie te vinden met betrekking tot het maken van een levenstestament, een gewoon testament en een wilsverklaring. Ook kun je zelf een wensen-boekje invullen (vaak aangeboden door een locale uitvaartbegeleider), om je wensen rond de uitvaart vast te leggen. Als je nog geen levenstestament, testament of wilsverklaring hebt opgesteld, of nog geen contact had met een uitvaartbegeleider hierover, doe dat dan vooral. Je vindt meer informatie over het verschil tussen deze vier verschillende documenten verderop, op bladzij 3.
Echter, in die vier documenten zul je vooral vragen zien over medische, juridische en praktische keuzes die je wilt vastleggen. Omdat je er nauwelijks vragen in vindt met betrekking tot de innerlijke, spirituele kant van het sterven, heeft Wederzijds, als aanvulling, onderstaande lijst vragen opgesteld.
Zie die vragen als een handvat voor je eigen innerlijke voorbereiding op het sterven, als inspiratie. Ze kunnen je helpen om een gesprek aan te gaan met jezelf. Het zijn vragen die er toe doen voor jezelf. Ze helpen om in stilte je eigen gedachten rondom het sterven te vormen. Wellicht zullen ook je naasten er iets aan hebben, als je met hen deelt hoe jij je wilt voorbereiden.


‘Stervensbeschouwelijke’ vragen

Wat denk je dat er gebeurt na de dood?

Welke voorstelling maak je je over hoe het er aan de andere kant uitziet?

Denk je dat je wordt opgewacht na de dood? Wie zou(den) er dan op jou wachten?

Maakt het in jouw ogen uit of je bewust of onbewust de overgang naar de dood maakt, al of niet door gebruik van bepaalde medicijnen?

Wat zou voor jou een mooie manier van ‘overgaan’ of sterven zijn?

Is er iets rond het sterven, waar je moeite mee hebt?

Of iets, waar je bang voor bent of waar je juist benieuwd naar bent?

Zijn er belangrijke dingen die je nog wilt of moet doen?

Wat ligt er nog in je leven wat nog niet klaar is, wat je nog zou willen afronden of afmaken?

Is er iemand die je nog wilt vergeven?

Welke belangrijke levenslessen zou je graag willen doorgeven?

Wat zou je nog willen vertellen of opschrijven?

Aan wie zou je nog iets willen vragen?

Kun je je er een voorstelling van maken hoe het uiteindelijke ’loslaten’ eruit ziet?

Weten je dierbaren hoe jij over bovenstaande vragen denkt?

Kunnen zij jouw wensen kenbaar maken als je dat zelf niet meer kan? Wie zal jou dan vertegenwoordigen?

De antwoorden op deze laatste twee vragen kun je in een levenstestament (zie hieronder) vastleggen, als je wilt dat ze rechtsgeldigheid hebben.


De andere documenten

Er zijn vier verschillende documenten rond de laatste levensfase die door veel mensen worden gebruikt. Hieronder vind je een korte uitleg over waarvoor elk van deze documenten bedoeld is.

Testament

In een testament regel je allerlei zaken voor de afwikkeling na het overlijden. Hoe en onder wie je erfenis wordt verdeeld en wie jouw erfenis afwikkelt, dat wordt de executeur genoemd. Het testament treedt in werking na het overlijden.
Meer informatie: https://www.notaris.nl/testament/testament-opstellen

Levenstestament

In een levenstestament leg je vast wie jouw financiële, medische en persoonlijke zaken zal regelen als je dit door ziekte of ouderdom zelf niet meer kunt. En op welke manier die persoon dat zal doen. Het levenstestament treedt in werking op het moment dat je zelf geen beslissingen meer kunt nemen, dus al tijdens je leven . Er kunnen meerdere personen hiervoor gemachtigd worden.
Meer informatie: https://www.notaris.nl/levenstestament/levenstestament-en-volmacht

Wilsverklaringen

In een wilsverklaring geef je aan welke behandelingen je in een bepaalde situatie nog wel of juist niet meer wil ondergaan. Het gaat hier in het algemeen om wensen m.b.t. medische beslissingen, vaak rond het levenseinde. Zo kun je in een wilsverklaring vastleggen of je wel of niet beademd of gesedeerd wilt worden, en of je zou willen dat er euthanasie op jou wordt toegepast, onder welke voorwaarden of omstandigheden. Overleg met je dokter over de formulering van zo’n euthanasie-wilsverklaring. Die werkt alleen als hij correct en helder geformuleerd is.
Daarnaast kun je ook vastleggen onder welke omstandigheden je geen behandeling meer wilt, m.a.w. een behandelverbod. Al deze verklaringen kun je (eventueel samen met je naasten) met je arts vastleggen. Ze kunnen ook deel uitmaken van een officieel levenstestament.
Als je er zeker van wil zijn dat je niet gereanimeerd zult worden, kun je het beste een zogeheten niet-reanimeren-penning dragen. Bij een noodgeval moet onmiddellijk worden gehandeld, er is geen tijd om een dokter te raadplegen of je wel gereanimeerd wilt worden. Zo’n penning dragen geeft hulpverleners duidelijkheid in een hectische situatie.
Meer informatie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/levenseinde-en-euthanasie/vraag-en-antwoord/wilsverklaring-opstellen
Zie: https://www.patientenfederatie.nl/niet-reanimerenpenning

Wensen-boekje

Bij het vastleggen van je wensen rondom je uitvaart is een wensen-boekje een geschikt hulpmiddel. Veel uitvaartbegeleiders bieden zo’n boekje aan. Ze lopen uiteen van een afvink-lijstje tot inspirerende vragen en ideeën.

Laatste aandachtspunt: het Donor-register

Sinds juli 2020 geldt de nieuwe donor-wet. In deze wet is vastgelegd dat iedereen boven de 18 jaar automatisch in het donor-register wordt geregistreerd. Als je niet reageert op oproepen via de briefkaart die het komende jaar verstuurd wordt, komt automatisch bij je naam ‘Geen bezwaar tegen orgaandonatie’ te staan. Dit betekent dat, als je niets doet, verondersteld wordt dat je akkoord gaat met het doneren van je organen. Als je dat niet wilt, moet je in het donor-register vastleggen dat je geen orgaandonor wilt zijn. Dat kan digitaal.

Zie: https://www.donorregister.nl

 

Tot slot

Bespreek de vragen en antwoorden uit deze documenten ook met je naasten, zodat zij op de hoogte zijn van jouw wensen en die ook makkelijk kunnen terugvinden als dat nodig is.

U kunt het document met ‘Stervensbeschouwelijke’ vragen downloaden als PDF om te printen en te bewaren.

Download de ‘Stervensbeschouwelijke’ vragen

Workshops van Wederzijds

Wederzijds organiseert workshops, waarbij thema’s uit het boek ‘Het maakt uit hoe je sterft’ verder worden uitgewerkt.

Het loslatingsproces voor en na de dood

In de laatste levensfase doen we nieuwe ervaringen op, voordat we  echt klaar zijn om te sterven. Een van die ervaringen is het durven en kunnen loslaten. Bij euthanasie maak je die essentiële fase niet mee. Wat mis je dan?
Luc Vandecasteele (arts) bespreekt welke vormen van loslaten er aan de orde zijn, zowel voor als na het sterven.
Na de inleiding worden, in gezamenlijk gesprek, persoonlijke vragen en ervaringen uitgewisseld.

  • Datum: 20 februari 2021
  • Tijd: inloop vanaf 13.30 uur, workshop 14.00 – 16.00 uur, uitloop tot 16.30 uur
  • Plaats: Gemeentezaal van de Michaelkerk in Veldhoven, Dorpsstraat122, 5504 HL Veldhoven
  • Kosten € 17,50. Aanmelding via info@wederzijds-stervenscultuur.nl
  • Maximaal 15 deelnemers.

U ontvangt een factuur voor de kosten na het bijwonen van de workshop, omdat het doorgaan van deze workshop niet helemaal zeker is v.w. de corona-maatregelen rond die tijd.

Mijn levenslot en ik – wat heb ik ervan gemaakt?

Workshop  met Jolien Wilmar, biografisch schrijver bij ‘Het levensverhaal’
www.hetlevensverhaal.com

Wanneer het grootste gedeelte van het leven is geleefd en het einde in zicht komt, groeit vaak de vraag: Heb ik er eigenlijk wel toe gedaan in dit leven? Heb ik ervan gemaakt wat de bedoeling was?

Tijdens deze schrijf-workshop gaan we onderzoeken welke weg we in dit leven hebben afgelegd. Dit doen we aan de hand van concrete schrijfoefeningen. We hebben een hele dag de tijd om de volgende thema’s te onderzoeken:

Wat kreeg ik van huis uit mee? Waarin heb ik mij ontwikkeld?
Welke eigen besluiten heb ik genomen?
Wat heb ik geschonken in het leven?
Wat heb ik in beweging gezet, wat heb ik aangericht?
Wat was/is de drijvende kracht in mijn leven?
Wat wil ik nog leren, ervaren of doen?

Schrijfervaring is niet nodig.

Er kunnen 20 mensen meedoen, er wordt gewerkt in kleine groepen (binnen de coronaregels)
Tussentijds vinden er momenten van uitwisseling plaats.
Er is voldoende tijd voor het delen van het geschrevene.
Daarbij is iedereen vrij om het geschrevene al dan niet in de groep voor te lezen.

  • Datum: 24 april 2021, 10.30 – 16.30 uur, inloop van 10 uur
  • Plaats: Gemeentezaal van de Johanneskerk, Badhuisweg 27, 7201 GM Zutphen
  • Tijd: 10.30 tot 16.30 uur, inloop vanaf 10.00 uur
  • Kosten: 30 euro, aanmelding via info@wederzijds-stervenscultuur.nl

U ontvangt een factuur voor de kosten na bijwonen van de workshop, omdat het doorgaan van deze workshop niet helemaal zeker is v.w. de corona-maatregelen rond die tijd.

Bruggen tussen leven en dood

 

Wat gebeurt er met de ziel van iemand na zijn dood? Kan er contact met de overledene zijn? Hoe weten en beoefenen we dat? Voor de antroposofisch georiënteerde psycholoog Iris Paxino zijn dit geen vragen meer. Zij beschrijft niet alleen, in talrijke bijzonderheden, de sferen waar de ziel na de dood doorheen gaat, maar vertelt ook aangrijpende ‘na-de-dood-ervaringen’ van dierbare overledenen met wie zij contact heeft kunnen leggen.

Nadat zij in haar boek het stervensproces, het ogenblik van de dood en de moeilijkheden op de drempelovergang heeft beschreven, leidt ze ons de periode in, die we direct na de dood doorbrengen in de etherwereld. Zij doet dit door ervaringen van anderen in de etherwereld weer te geven en door levendige beschrijvingen, zoals deze van de ‘terugblik op het eigen leven’: “De totale indruk van het eigen leven die je als toeschouwer en tegelijk als acteur beleeft en waardoor je direct de betekenis van de eigen daden en bedoelingen waarneemt, geeft iedereen die dit meemaakt een verbijsterend diep inzicht. De overledene ziet zich hier geconfronteerd met alle facetten van het leven dat achter hem ligt, waarin niets vergoelijkt of vervalst is. Alle illusie en versluiering, alle maskeringen en onoprechtheid vallen weg, zonder mitsen en maren. Het onderscheiden tussen ‘goed’ en ‘verkeerd’ voltrekt zich niet door een van buitenaf gegeven oordeel, je beleeft en beoordeelt zelf de gebeurtenissen van je leven. Het mooie en het goede wordt beleefd als lichtvolle vreugde, het kwade wordt als een bedrukkende, beschamende of beangstigende last gevoeld.”

De doorgang van de ziel van de etherwereld naar de astrale wereld kan door allerlei factoren belemmerd worden. Van bijzondere kwaliteit is het hoofdstuk ‘Gefangen zwischen den Welten’ waarin Iris Paxino deze overgang beschrijft. Zo gaat zij onder meer in op de inname van bewustzijn-veranderende medicatie, verslavingen, chemotherapie, nabestaanden die de overledene ‘vasthouden’, materialistische en atheïstische overtuigingen, angst voor de dood en zelfmoord. Het hoofdstuk over de ontmoeting met het wezen van Christus sluit hierop aan. Deze ontmoeting biedt ook de bedding voor de doorgang door de astrale wereld en het devachan, waaraan meerdere hoofdstukken zijn gewijd. Het boek sluit af met teksten over het leren waarnemen van overledenen en de scholingsweg die men daartoe kan volgen. Brücken zwischen Leben und Tod is een boek dat eraan kan bijdragen dat de wereld van de overledenen voor meer mensen kenbaar en beleefbaar wordt.

Het voorwoord is geschreven door een bestuurslid van Stichting Wederzijds.

De Nederlandse uitgave is verschenen, klik hier.

 

Cursus: Hoe kleuren je levenservaringen
je kijk op de oude dag en de dood?

Hoe vind je het om ouder te worden; ervaar je het als een rijkdom of vind je oud- worden voornamelijk lastig? Hoe is het om niet meer te kunnen wat je vroeger kon? Vraag je je af wat voor zin je leven op dit lagere pitje nog heeft?

In deze workshop gaan we onderzoeken hoe onze kijk op de oude dag en het einde van het leven gekleurd is door onze levenservaringen. Groeide je op in de oorlog? Had je een zieke broer of zus? Werd je jong geconfronteerd met de plotselinge dood van naaste familie? Zag je het verdriet van je ouders over het verlies van vrienden aan aids of aan zelfmoord? Samen gaan we in gesprek over de mooie en de beangstigende voorbeelden die we in de loop van onze lange levens tegengekomen zijn. Helderheid over die voorbeelden geeft ons een kans om ons af te vragen wat wij zelf willen voorleven voor de jongere generaties. Welke innerlijke kwaliteiten mogen we nog (verder) ontwikkelen om goed te leven met de dood in zicht? Wat wacht er nog om afgemaakt te worden? Hoe spreken we met onze kinderen over ons naderende levenseinde?

We zullen soms individueel werken, soms in kleine groepjes en soms in de hele groep.
Groepsgrootte: 6-8 deelnemers

Totaal 7 bijeenkomsten: 1, 15 & 29 maart, 12 & 26 april, 10 & 17 mei 2021
Tijd: 10:45-12:45uur met inloop vanaf 10:30 uur

De workshop wordt gegeven door Johan Vaatstra en Flora IngenHousz.
Kosten: totaal 70 euro.
Inschrijving door een mail te sturen naar floraimsw@gmail.com en € 70 te storten naar haar rekening: NL82 RABO 0126 0897 52 Inschrijving is definitief na betaling.

Plaats: De Pauluskerk, Rijsenburgselaan 2a, Driebergen Voor vragen: bel Johan Vaatstra op 06 46 44 13 11

Opengaande vergezichten

Margarete van den Brink

Als mensen met wie we nauw verbonden zijn sterven, kan hun weg naar de dood ons belangrijke inzichten geven. Aan hen ervaren wij dat in ons geestelijke krachten leven die de gebrekkig wordende lichamelijkheid overstijgen en innerlijke wijsheid en liefde creëren. De blik en het bewustzijn verruimen zich naar een andere werkelijkheid die na de dood verder opengaat. Aan de hand van waargebeurde levenssituaties en kennis vanuit de geestes-wetenschap, laat de auteur zien hoe een dergelijk proces zich voltrekt en hoe anderen daarbij behulpzaam kunnen zijn. Naast mooie en ontroerende levensverhalen worden ook praktische inzichten gegeven die zowel in de professionele als in de persoonlijke levens-sfeer gebruikt kunnen worden bij het begeleiden van mensen die gaan sterven.
Dit boek sluit direct aan bij het veelgelezen boek dat Margarete van den Brink eerder samen met Hans Stolp schreef: Omgaan met gestorvenen. Leven voorbij de dood (Uitgeverij Ankh-Hermes).

Opengaande vergezichten is in herdruk uitgegeven bij uitgeverij Nearchus
ISBN 9789492326225 

Keuzes over behandeling bij ernstige ziekte

Als je van de dokter hoort dat je niet meer beter kunt worden, is dat een diep ingrijpend bericht.
Vaak kan er nog wel behandeld worden, om je leven te verlengen. Waar kies je dan voor: langer leven of kwaliteit van leven? Bijgaand filmpje laat ons meebeleven hoe mensen hier mee omgegaan zijn.

1 2 3